05 · ศัตรู — ของที่หลอกตา และความมั่นใจที่หลอกใจ
ศัตรูในเกมนี้ไม่วิ่งเข้าหาคุณ มันนั่งนิ่งอยู่ในภาพ
และตัวที่อันตรายที่สุดไม่ได้อยู่ในภาพด้วยซ้ำ ความผิดพลาดที่แพงที่สุดไม่ได้มาจากภาพที่คุณไม่แน่ใจ มันมาจากภาพที่คุณแน่ใจ
ศัตรูตัวที่อยู่ในหัว
การทดลองชุดหนึ่งสามการทดลอง ให้คนตัดสินโจทย์ที่ต้องเทียบด้วยตาซ้ำหลายรอบ และให้บอกทุกครั้งว่ามั่นใจแค่ไหน ในข้อที่ยาก คนมั่นใจเกินกว่าที่ตัวเองทำถูกจริง ในข้อที่ง่ายกลับมั่นใจน้อยเกินไป พอให้เฉลยทันทีหลังตอบแต่ละข้อ สิ่งที่ดีขึ้นคือความสามารถแยกข้อที่ตัวเองน่าจะตอบถูกออกจากข้อที่น่าจะตอบผิด ส่วนตัวเลขความมั่นใจที่เพี้ยนอยู่ไม่ได้ตรงขึ้นเลย
เฉลยจึงช่วยให้คุณรู้ว่าข้อไหนน่าสงสัย แต่ไม่ได้ช่วยให้ตัวเลขความมั่นใจของคุณซื่อตรงขึ้นเอง งานเดียวกันมีข่าวดีอยู่ด้วย คนในการทดลองชี้ข้อที่ตัวเองน่าจะผิดได้จากความมั่นใจของตัวเอง แม้ไม่มีใครเฉลยให้ ตัวเลขความมั่นใจมีประโยชน์ ถ้าคุณจดมันไว้ และถ้าคุณนิยามมันให้ชัด เล่มนี้นิยามไว้แบบเดียว คือโอกาสกี่เปอร์เซ็นต์ที่ปีจริงห่างจากปีที่คุณทายไม่เกินห้าปี
ศัตรูแบบที่หนึ่ง ของเก่าที่รอดมาอยู่ในภาพใหม่
ตึกคือตัวใหญ่ที่สุด รถคือตัวที่อยู่บนถนนได้หลายสิบปี และเสื้อผ้าของคนสูงวัยคือตัวที่แนบเนียนที่สุด คนสูงวัยแต่งตัวแบบเก่ากว่าคนหนุ่มสาว และชนบทที่ห่างไกลอาจตามแฟชั่นช้าไปไม่กี่ปี ภาพทั้งภาพจึงดูเก่ากว่าวันที่มันถูกถ่ายได้ง่ายมาก
ศัตรูแบบนี้แพ้กฎของพื้นทุกครั้ง ของเก่ากี่สิบชิ้นก็ดึงพื้นลงไม่ได้ ขอแค่คุณหาชิ้นที่ใหม่ที่สุดเจอหนึ่งชิ้น
ศัตรูแบบที่สอง ของใหม่ที่แต่งตัวเป็นของเก่า
ภาพขาวดำที่ถูกลงสีภายหลังดูใหม่กว่าอายุจริงของมัน และบางครั้งมันเปลี่ยนมากกว่าสี ในปี 2021 นักลงสีคนหนึ่งลงสีภาพนักโทษในคุกของเขมรแดงแล้วแก้สีหน้าบางคนให้ดูยิ้ม กระทรวงวัฒนธรรมของกัมพูชาบอกว่าภาพเหล่านั้นทำร้ายศักดิ์ศรีของผู้เสียชีวิต และ Vice ซึ่งตีพิมพ์ภาพเหล่านั้นก็ถอดออกพร้อมขอโทษ นักวิทยาศาสตร์ข้อมูลอีกคนทดสอบโปรแกรมลงสีอัตโนมัติกับภาพปี 1943 แล้วพบว่ามันทำให้ผิวของคนในภาพขาวขึ้น
สีที่ถูกเติมทีหลังจึงไม่ใช่หลักฐานเรื่องปี ของในภาพยังเป็นหลักฐานอยู่ เล่มนี้หาเกณฑ์จับภาพลงสีที่สถาบันไหนเขียนไว้ไม่เจอ ถ้าสีดูแปลก ให้ถอยกลับไปเชื่อของในภาพ ไม่ใช่สีของมัน
ศัตรูแบบที่สาม ของที่เป็นของเกม ไม่ใช่ของโลก
บางอย่างให้คะแนนโดยไม่ได้สอนอะไรเรื่องโลกเลย มันคือความรู้เรื่องกองภาพของเกม แบบเดียวกับที่ความรู้เรื่องรถกล้องของ Street View เป็นความรู้เรื่อง GeoGuessr ไม่ใช่เรื่องโลก หน้านี้วางมันไว้ในฝั่งศัตรูด้วยเหตุผลนั้น
- กองภาพเอียงไหม ในกระทู้หนึ่งปี 2025 ผู้เล่นคนหนึ่งเล่าว่าภาพที่เขาเจอส่วนมากมาจากอเมริกาและยุโรปตะวันตก ผู้เล่นอีกคนได้ภาพจากอเมริกาทั้งเกม ผู้ทำเกมตอบคนหลังว่าขอโทษ วันส่วนมากมีความหลากหลายทางภูมิศาสตร์มากกว่านั้น และกำลังปรับปรุงอยู่ ผู้เล่นที่เล่นทุกวันมาสิบเอ็ดเดือนแย้งว่ากองภาพไม่ได้มีแต่ประเทศร่ำรวย และตัวเขาเองยังสับสนประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อยู่ เกมถัดมาของคนแรกได้เบลเยียม เดนมาร์ก อเมริกา อังกฤษ และอเมริกา
- ภาพซ้ำ ผู้เล่นคนหนึ่งรายงานตั้งแต่ช่วงที่เกมเพิ่งเปิดว่าภาพบางภาพซ้ำ แม้แต่ในเกมเดียวกัน ยังไม่รู้ว่าวันนี้ยังเป็นอยู่หรือไม่
- ปีที่ถูกปัด ผู้เล่นคนเดียวกันเชื่อว่าบางภาพถูกบันทึกปีปัดลงเป็นต้นทศวรรษ ตัวอย่างของเขาเองไม่ลงตัวนัก ภาพปลายทศวรรษ 1990 ที่เขาทาย 1999 ถูกนับว่าพลาดสิบปี ทั้งที่ถ้าปีถูกปัดเป็น 1990 จริงควรพลาดเก้าปี
- ภาพดัง จำได้ ได้คะแนน ไม่ได้ไม้บรรทัดเพิ่ม
- ภาพของผู้เล่น ผู้ทำเกมคัดภาพที่ผู้เล่นส่งไปใช้เป็นภาพของ daily ได้ และให้ผู้ส่งเลือกเองว่าจะให้เครดิตอย่างไร ในเฉลยของบางภาพมีชื่อช่างภาพกำกับ แต่ไม่มีหน้าไหนของเกมบอกว่ากองภาพทั้งหมดมาจากไหน
ข้อปีที่ถูกปัดตรวจได้เองจากแผ่นบันทึกของคุณ ถ้าปีลงเอยแบบสุ่ม ปีที่ลงท้ายด้วยศูนย์ควรมีราวหนึ่งในสิบ หลังเจ็ดสิบภาพ ถ้ามันมีสิบห้าภาพขึ้นไป แปลว่าปีในกองภาพถูกปัดจริง และโอกาสที่ตัวเลขจะขึ้นไปถึงตรงนั้นเองโดยบังเอิญต่ำกว่าหนึ่งในสองร้อย มันบอกไม่ได้ว่าใครปัด เกม หรือคลังภาพที่บันทึกปีไว้แค่เป็นทศวรรษ และไม่ว่าใครปัด ภาพเหล่านั้นจะทำให้ความแม่นของคุณในทศวรรษนั้นดูแย่กว่าที่มันเป็น ให้ดูคะแนนของมันแยกไว้ อย่าเอาไปตัดสินตาของตัวเอง
กฎของพื้นชนะศัตรูทั้งสองแบบ เพราะมันไม่เคยถามว่าภาพดูเก่าไหม
ภารกิจคืนนี้: ใน daily คืนนี้ ก่อนกดส่งทุกภาพ เขียนความมั่นใจไว้ข้างปีที่ทาย เป็นเปอร์เซ็นต์ที่คุณให้กับโอกาสที่ปีจริงห่างจากที่ทายไม่เกินห้าปี
จะรู้ว่าบทนี้ผิดเมื่อ: เมื่อมีภาพที่คุณให้ความมั่นใจตั้งแต่ 70 ขึ้นไปครบยี่สิบภาพ ถ้าลงในรัศมีห้าปีจริงตั้งแต่สิบสี่ภาพขึ้นไป คุณไม่ได้มั่นใจเกินตัว และคำเตือนของบทนี้ไม่ใช่ของคุณ
แหล่ง:
- Baranski, J. V. & Petrusic, W. M. (1994). The calibration and resolution of confidence in perceptual judgments. Perception & Psychophysics 55(4), 412–428. https://link.springer.com/article/10.3758/BF03205299
- Jayne Shrimpton, findmypast (24 พฤษภาคม 2011) ข้อยกเว้นเรื่องอายุ รสนิยม และถิ่นที่อยู่ https://www.findmypast.co.uk/blog/help/family-photos-what-are-they-wearing
- PetaPixel, The controversial history of colorizing black and white photos (18 พฤษภาคม 2021) https://petapixel.com/2021/05/18/the-controversial-history-of-colorizing-black-and-white-photos/
- กระทู้ Hacker News เรื่องกองภาพ พร้อมคำตอบของผู้ทำเกม (14 ถึง 17 มิถุนายน 2025) https://news.ycombinator.com/item?id=44233063
- กระทู้ Hacker News เรื่องภาพซ้ำและปีที่ถูกปัด (21 สิงหาคม 2023) https://news.ycombinator.com/item?id=37203511
- หน้าส่งภาพของ TimeGuessr (อ่านวันที่ 28 กันยายน 2026) https://timeguessr.com/submit