10 · ​คนกลาง

​ใน​สยาม​ศตวรรษ​ที่ 19 ​ชาย​ไทย​สามัญ​ส่วนใหญ่​เป็น​ไพร่ ​ต้อง​สังกัด​มูลนาย ​และ​ต้อง​เข้าเวร​ทำงาน​ให้​หลวง​หรือ​นาย​ปี​ละ​หลาย​เดือน ​คน​ที่​มี​สังกัด​ย้ายถิ่น​ตามใจ​ไม่​ได้ ​และ​เวลา​ที่​ต้อง​ให้​หลวง​ก็​คือ​เวลา​ที่​ไม่​ได้​ทำมาหากิน​ให้​ตัวเอง

​ผู้อพยพ​จีน​ไม่​ได้​อยู่​ใน​ระบบ​นี้ ​พวกเขา​จ่าย​ภาษี​ราย​หัว​ทุก​สาม​ปี ​แล้ว​ได้​ตรา​ผูก​ไว้​ที่​ข้อมือ​เป็นหลัก​ฐาน ​คนไทย​เรียก​ภาษี​นี้​ว่า ​ผูก​ปี้ ​เมื่อ​จ่าย​แล้วก็​ไม่ต้อง​เข้าเวร​แรงงาน ​และ​เดินทาง​ไป​ค้าขาย​ได้​อย่าง​เสรี

​ใน​เศรษฐกิจ​ที่​แรงงาน​ของ​คน​ส่วนใหญ่​ถูก​ผูก​ไว้​กับ​นาย ​กลุ่ม​ที่​ขยับตัว​ได้​คือ​กลุ่ม​ที่​ได้​ทำการค้า ​รับเหมา​เก็บภาษี​อา​กร ​ตั้ง​โรงสีข้าว ​และ​เดินเรือ ​ข้อ​นี้​ไม่ต้อง​ใช้​วัฒนธรรม​มา​อธิบาย​เลย

​ใคร​อพยพ​มา

​นักมานุษยวิทยา G. William Skinner ​ศึกษา​สังคม​จีน​ใน​ไทย​ไว้​ใน​หนังสือ​ปี 1957 ​ที่​ยัง​เป็นงาน​อ้างอิง​หลัก​จน​ทุกวันนี้ ​ตาม​การประเมิน​ของ​เขา​ใน​ทศวรรษ 1950 ​คนจีน​ใน​ไทย​เป็น​แต้จิ๋ว​ราว 56% ​แคะ 16% ​ไหหลำ 12% ​กวางตุ้ง 7% ​และ​ฮกเกี้ยน 7%

​ผู้อพยพ​ส่วนใหญ่​ไม่​ได้มา​พร้อม​ทุน ​พวกเขา​มา​เป็น​แรงงาน ​ทำงาน​ท่าเรือ ​เหมืองแร่ ​และ​โรงสี ​หลาย​คน​กลับบ้าน​เกิด ​หลาย​คน​อยู่​ต่อ​โดย​ไม่​เคย​ร่ำรวย ​ส่วน​คน​ที่ตั้ง​ตัว​ได้​กลายเป็น​นามสกุล​ที่​ทุกคน​รู้จัก

​ตรงนี้​คือ survivorship bias ​คน​ที่​ร่ำรวย​มองเห็น​ได้​ทุกวัน ​บน​ป้าย​ห้าง ​บน​ตึก ​และ​ใน​ข่าว ​ส่วน​คน​ที่​ไม่​รวย​กลืน​หาย​ไป​ใน​สังคม​อย่าง​เงียบๆ ​ภาพ​จำ​จึง​สร้าง​จาก​คน​กลุ่ม​ที่​มองเห็น​ได้ ​ไม่​ได้​สร้าง​จาก​ทุกคน

​รูปแบบ​เดียวกัน​ใน​หลาย​ทวีป

​ถ้า​ความสำเร็จ​ทางการค้า​ของ​คนจีน​ใน​ไทย​มาจาก​ความเป็น​จีน ​เรา​ไม่​ควร​เห็น​รูปแบบ​เดียวกัน​เป๊ะ​ใน​กลุ่ม​ที่​ไม่​ใช่​จีน ​แต่​เรา​เห็น

​ปี 1973 ​นักสังคมวิทยา Edna Bonacich ​เสนอ​แนวคิด middleman minority ​หรือ​ชนกลุ่มน้อย​ที่​เป็น​คนกลาง ​เธอ​รวบรวม​กลุ่ม​ที่​มี​รูปแบบ​คล้าย​กัน​ทั่วโลก ​ได้แก่ ​คน​ยิว​ใน​ยุโรป ​คนจีน​ใน​เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ​คน​อินเดีย​ใน​แอฟริกา​ตะวันออก ​คน​เลบานอน​และ​ซีเรีย​ใน​แอฟริกา​ตะวันตก ​คน​อาร์เมเนีย ​และ​ชาว​ปาร์​ซี

​กลุ่ม​เหล่านี้​มี​ลักษณะ​ร่วมกัน​หลาย​ข้อ ​เข้ามา​ใน​ฐานะ​คน​ที่ตั้ง​ใจ​จะ​กลับ ​จึง​เก็บ​ออม​มาก​และ​เลือก​งาน​ที่​ถอนทุน​ได้​เร็ว ​ทำ​ธุรกิจ​ครอบครัว ​ให้​กู้ยืม​และ​ค้ำประกัน​กันเอง​ภายใน​กลุ่ม ​ไว้ใจ​กัน​แน่น​ใน​วงใน ​และ​มัก​ถูก​คนใน​ประเทศ​เจ้าบ้าน​มอง​ด้วย​ความไม่พอใจ

​เมื่อ​กลุ่ม​ที่​ต่างกัน​ทั้ง​ภาษา ​ศาสนา ​และ​ถิ่นกำเนิด ​แสดง​รูปแบบ​เดียวกัน​เพราะ​ยืน​อยู่​ใน​ตำแหน่ง​เดียวกัน ​คำอธิบาย​ที่​ประหยัด​ที่สุด​คือ ​ตำแหน่ง​สร้าง​รูปแบบ ​ไม่​ใช่​เชื้อชาติ

​ใคร​คือ​คน​ที่​ย้าย

​แรง​อีก​ตัว​หนึ่ง​คือ​การคัดเลือก​ว่า​ใคร​ย้ายถิ่น ​การย้าย​ประเทศ​ต้อง​ใช้​ความกล้า ​ทุน ​และ​ความอดทน ​คน​ที่​ย้าย​จึง​ไม่​ใช่​ตัวอย่าง​สุ่ม​จาก​ประเทศ​ต้นทาง

​นักสังคมวิทยา Jennifer Lee ​กับ Min Zhou ​วัด​เรื่อง​นี้​กับ​ผู้อพยพ​จีน​ใน​สหรัฐ ​ผู้อพยพ​จีน​ใน​สหรัฐ 51% ​จบ​ปริญญาตรี ​ขณะที่​ผู้ใหญ่​ใน​จีน​มี​เพียง 4% ​ผู้อพยพ​จึง​มีโอกาส​จบ​ปริญญา​มากกว่า​คน​ที่อยู่​บ้านเกิด​กว่า​สิบสอง​เท่า ​พวกเขา​เรียก​ปรากฏการณ์​นี้​ว่า hyper-selectivity

​ลูก​ของ​ผู้อพยพ​กลุ่ม​นี้​ได้รับ​ทั้ง​การศึกษา​ของ​พ่อแม่ ​เครือข่าย​ใน​ชุมชน ​และ​สถาบัน​ที่​ชุมชน​สร้าง​ไว้ ​เช่น ​โรงเรียนกวดวิชา ​ความสำเร็จ​ของ​รุ่น​ลูก​จึง​ดูเหมือน​เป็นเรื่อง​วัฒนธรรม ​ทั้งที่​ส่วนใหญ่​ของ​มัน​คือ​ทรัพยากร​ที่​ถูก​คัด​มา​ตั้งแต่​ก่อน​ขึ้น​เรือ

​คำตัดสิน

​ภาพ​จำ​ว่า​คนจีน​ใน​ไทย​รวย ​อธิบาย​ได้​ด้วย​สี่​อย่าง​ที่​ไม่​ใช่​ความเป็น​จีน ​คือ​ตำแหน่ง​ทางกฎหมาย​ที่​ปล่อย​ให้​ค้าขาย​ได้​ใน​วันที่​คนอื่น​ถูก​ผูก​ไว้ ​การคัดเลือก​ว่า​ใคร​กล้า​ย้าย ​เครือข่าย​ที่​ไว้ใจ​กัน​ได้ ​และ​อคติ​ที่​เรา​มองเห็น​แต่​คน​ที่​สำเร็จ

​ภาพ​จำ​แบบนี้​มีราคา​ที่​ต้อง​พูดถึง​ด้วย Bonacich ​บันทึก​ไว้​ว่า​กลุ่มคน​กลาง​มัก​เป็น​เป้า​ของ​ความไม่พอใจ ​และ​หลายครั้ง​ความไม่พอใจ​นั้น​กลายเป็น​ความรุนแรง ​จลาจล​ที่​อินโดนีเซีย​เมื่อ​ปี 1998 ​ซึ่ง​ร้านค้า​และ​บ้าน​ของ​คน​เชื้อสาย​จีน​ถูก​โจมตี ​เป็นตัว​อย่างหนึ่ง​ที่​ยังอยู่​ใน​ความทรงจำ​ของ​คน​รุ่น​นี้

​ภาพ​จำ​เชิง​บวก​ไม่​ใช่​ของขวัญ​ที่​มอบให้​ใคร ​มัน​คือ​เป้า​ที่​ติด​ไว้​บน​หลัง

​จะ​พลิก​คำตัดสิน​นี้​ได้​เมื่อ: ​มี​ข้อมูล​ที่​พบ​ว่า​คนจีน​ใน​ไทย​ที่​ไม่​ได้รับ​การยกเว้น​แรงงาน​ใน​อดีต ​หรือ​ผู้อพยพ​จีน​ที่​ไม่​ได้​ถูก​คัดเลือก​ด้าน​การศึกษา ​มี​ความสำเร็จ​ทางเศรษฐกิจ​เท่ากับ​กลุ่ม​ที่​ได้รับ​ข้อได้เปรียบ​เหล่านั้น ​หรือ​พบ​ว่า​กลุ่มคน​กลาง​ที่มา​จาก​วัฒนธรรม​ต่างกัน​ไม่​ได้​แสดง​รูปแบบ​ร่วมกัน​อย่าง​ที่ Bonacich ​อธิบาย

​แหล่ง: Skinner, Chinese Society in Thailand: An Analytical History, Cornell University Press 1957 · Thak Chaloemtiarana, Are We Them? Textual and Literary Representations of the Chinese in Twentieth-Century Thailand, Southeast Asian Studies 2014 — ​หน้า​วารสาร · Bonacich, A Theory of Middleman Minorities, American Sociological Review 1973 · Lee & Zhou, The Asian American Achievement Paradox, Russell Sage Foundation 2015 · Lee & Zhou, Why class matters less for Asian-American academic achievement, 2017 — ​ฉบับ PDF · ​ตัวเลข​ภาษี​ผูก​ปี้​และ​ปี​ที่​เริ่ม​เก็บ ​เล่ม​นี้​ยัง​ไม่​ได้​ยืนยัน​จาก​ต้นฉบับ​ของ Skinner ​จึง​ไม่​ได้​พิมพ์​ไว้