​หมายเหตุ​ท้าย​เล่ม

​ไรเดอร์ ​สมุด​ของ​เขา ​ตัวเลข​ที่​เขา​นับ​ด้วย​ตา ​และ AI ​แต่ง​ขึ้น ​ทุก​เรื่อง​ที่​ยก​มาจาก​โลก​จริง​มี​ที่มา​ตาม​นี้ ​ทุกที่​มา​เป็น​ลิงก์​ที่​กด​เปิด​ได้ ​ความมั่นใจ​บอก​เป็น​เปอร์เซ็นต์ ​ตรวจ​วันที่ 5 ​ตุลาคม 2026

​เรื่อง​ที่​โต​ขึ้น​ระหว่าง​การเล่า​ต่อ ​บอก​ไว้​ใน​เนื้อเรื่อง​แล้ว​ว่า​ส่วน​ไหน​เป็น​คำ​เล่า ​ที่นี่​บอก​ว่า​ใคร​พบ

๏

​ก่อน​ออกรถ ​เส้น​ดิน​ที่​คน​เดิน​ตัด​สนาม​จน​หญ้า​ตาย ​นัก​วาง​ผัง​เรียก​ว่า desire path ​ใคร​เป็น​คน​แรก​ที่ตั้ง​ชื่อ​นี้ ​ยัง​หา​หลักฐาน​ชัด​ไม่​ได้ ​และ​เรื่อง​มหาวิทยาลัย​ที่​รอ​ดู​ว่า​นักศึกษา​เดิน​ตรงไหน​แล้ว​ค่อย​เทปูน​ตาม ​เป็นเรื่อง​เล่า​ที่​ไม่​มี​เอกสาร​รองรับ https://en.wikipedia.org/wiki/Desire_path · ​บทความ​ของ​มหาวิทยาลัย​วิสคอนซิน​ว่าด้วย​ทางเดิน​นอก​แผนผัง​ใน​วิทยาเขต https://news.wisc.edu/desire-paths-the-unofficial-footpaths-that-frustrate-captivate-campus-planners/ ​ความมั่นใจ 85%

​รูปร่าง ​แหล่ง​ที่​เก่า​ที่สุด​คือ​หนังสือ​รำลึก​ของ Sartorius von Waltershausen ​ปี 1856 ​ซึ่ง​มี​ครู​บึทท์เนอร์ ​กระดานชนวน ​และ​คำ​ว่า​มัน​อยู่​นั่น​แล้ว ​แต่​ไม่​มี​เลข​หนึ่ง​ถึง​ร้อย​และ​ไม่​มี​การจับคู่ ​ตามที่ Brian Hayes ​ไล่​ต้นทาง​ไว้​ใน​บทความ​ปี 2006 https://web.archive.org/web/2023/https://www.americanscientist.org/article/gausss-day-of-reckoning · ​ฉัน​อ่าน​จาก​คำแปล​ที่​เฮส์ยก​มา ​ไม่​ได้​เปิด​ต้นฉบับ​ภาษาเยอรมัน ​ความมั่นใจ 85% ​ว่า​ฉาก​ห้องเรียน​มี​ใน​แหล่ง​แรก ​และ 95% ​ว่า​เลข​หนึ่ง​ถึง​ร้อย​กับ​การจับคู่​มา​ทีหลัง

​สิ่ง​ที่​ไม่​เปลี่ยน​คำตอบ ​บทความ​ของ​ออยเลอร์​คือ E53 ​เสนอ​ปี 1735 ​พิมพ์​ปี 1741 ​ตาม​คลัง​งาน​ของ​ออยเลอร์ https://scholarlycommons.pacific.edu/euler-works/53/ · ​จดหมาย​ถึง Marinoni ​วันที่ 13 ​มีนาคม 1736 ​และ​ถึง Ehler ​วันที่ 3 ​เมษายน 1736 ​ตาม Sachs ​และ Stiebitz https://www.ime.usp.br/~yw/2012/grafinhos/aulas/material-aulas/Paper-Euler-Letters.pdf · ​อีก​ครึ่ง​ของ​เงื่อนไข​พิสูจน์​โดย Hierholzer ​ปี 1873 ​และ​สะพาน​ที่​เหลือ​ห้า​ตัว​ใน​คา​ลินิน​กราด https://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Bridges_of_K%C3%B6nigsberg ​ความมั่นใจ 90%

​ญาติ​ของ​โจทย์ ​คำถาม Do you know a related problem ​และ​คำแนะนำ​ให้​ดู​ที่​ตัว​ไม่​รู้​ค่า ​จาก​รายการ​คำถาม​ของ How to Solve It ​ฉบับ​ปี 1957 https://math.ucr.edu/~res/math133/polya.pdf · ​หนังสือพิมพ์​ครั้งแรก​ปี 1945 ​และ​ประโยค​เรื่อง​โจทย์​ที่​ง่าย​กว่า​เป็น​หัว​กระดาษ​ของ​เอกสาร​สรุป ​ไม่​ใช่​คำของ​โพล​ยา https://en.wikipedia.org/wiki/How_to_Solve_It · ​ฉัน​ยัง​ไม่​ได้​เปิด​หน้า​หนังสือ​ฉบับ​สแกน ​ความมั่นใจ 80%

​กล่อง Duncker ​พิมพ์​ภาษาเยอรมัน​ปี 1935 ​ตาย​ปี 1940 ​อายุ 37 ​ฉบับ​ภาษาอังกฤษ​ปี 1945 https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Duncker · ​การทดลอง​ของ Adamson ​ปี 1952 ​ที่​กล่อง​เปล่า​ทำให้​แก้​ได้​ราว​สองเท่า ​และ​ของ Glucksberg ​ปี 1962 ​ที่​เงิน​ล่อ​ทำให้​ช้า​ลง​เมื่อ​หมุด​อยู่​ใน​กล่อง ​แต่​เร็ว​ขึ้น​เมื่อ​หมุด​อยู่​นอก​กล่อง ​และ​การทดลอง​ซ้ำ​ของ Frank ​และ Ramscar ​ปี 2003 ​ที่​มี​คน​แก้​โจทย์​แบบ​เดิม​ได้​ร้อยละ 23 https://en.wikipedia.org/wiki/Candle_problem · ​บทความ​ต้นฉบับ​ของ Glucksberg ​ปี 1962 https://doi.org/10.1037/h0044683 · ​ฉัน​ไม่​ได้​พิมพ์​ตัวเลข​นาที​ของ​กลักส์เบิร์ก ​เพราะ​ไม่​ได้​เห็น​ตาราง​ใน​บทความ​เอง ​ทิศ​ของ​ผล​มั่นใจ 85% ​ความมั่นใจ​รวม 80%

​บันได​รถ ​คำ​เล่า​ของ​ปวง​กา​เร​เอง​ใน Science et méthode ​ปี 1908 ​บท​ว่าด้วย​การคิดค้น​ทาง​คณิตศาสตร์ https://fr.wikisource.org/wiki/Science_et_m%C3%A9thode/Livre_premier,_%C2%A7_III · Sio ​และ Ormerod ​ปี 2009 ​รวม​ผล​จาก​การทดลอง 117 ​ชิ้น ​ผู้เข้าร่วม 3,606 ​คน ​ผลบวก​ขนาด​ปานกลาง​ค่อน​น้อย ​มาก​ที่สุด​กับ​โจทย์​ที่​มี​คำตอบ​หลาย​แบบ ​และ​มากขึ้น​เมื่อ​เตรียมตัว​นาน https://gwern.net/doc/psychology/writing/2009-sio.pdf · ​เดือน​ที่เกิดเหตุ​การณ์​ไม่​ได้​ระบุ​ใน​เล่ม​นี้​เพราะ​หาไม่​พบ​ใน​ต้นฉบับ ​ความมั่นใจ 90%

​สิ่ง​ที่​ไม่​ได้​กลับมา Bill Casselman ​อ่าน​บันทึก​ของ​วาลด์ ​และ​พบ​ว่า​ไม่​มี​ฉาก​ชี้นิ้ว ​และ​วาลด์​ไม่​ได้​เขียน​ว่า​กองทัพ​ควร​ทำ​อะไร ​บทความ​ปี 2016 https://www.ams.org/publicoutreach/feature-column/fc-2016-06 · ​รูป​เครื่องบิน​จุด​แดง​เป็น​ภาพประกอบ​ปี 2016 ​ของ​ผู้ใช้​ชื่อ McGeddon https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Survivorship-bias.svg · ​ประวัติ​ของ​วาลด์​และ​กลุ่ม​วิจัย​สถิติ​ที่​โคลัมเบีย https://en.wikipedia.org/wiki/Abraham_Wald ​ความมั่นใจ 85%

​เศษกระดาษ ​รายงาน​ของ​แฟร์​มี​เอง My Observations During the Explosion at Trinity on July 16, 1945 ​ซึ่ง​มี​คลื่น​ลม​มาถึง​ราว 40 ​วินาที ​กระดาษ​จาก​ความสูง​ราว​หก​ฟุต ​ระยะ​ราว 2.5 ​เมตร ​และ 10,000 ​ตัน https://www.atomicarchive.com/resources/documents/trinity/fermi.html · ​ค่า​ทางการ​ราว 21,000 ​ตัน ​และ​การวิเคราะห์​ใหม่​ปี 2021 ​ราว 24,800 ​ตัน https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_(nuclear_test) · ​โจทย์​ช่าง​จูน​เปียโน​เป็น​คำ​เล่า​ว่า​แฟร์​มี​ชอบ​ถาม ​ไม่​มี​เอกสาร​ของ​เขา​เอง https://en.wikipedia.org/wiki/Fermi_problem · ​ตัวเลข​ไรเดอร์​ใน​เขต​แต่ง​ขึ้น​เพื่อ​สาธิต​วิธี ​ความมั่นใจ 90%

​เหตุ​ส่วนน้อย ​หนังสือ Cours d'économie politique ​ของ​ปา​เร​โต ​ปี 1896 ​ถึง 1897 ​และ​เส้น​รายได้​จาก​ข้อมูล​อังกฤษ ​ปรัสเซีย ​แซก​โซนี ​ปารีส ​และ​เมือง​ใน​อิตาลี https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Pareto.html · ​ตัวเลข 80/20 ​ไม่​ใช่​กฎ ​สัดส่วน​จริง​ต่างกัน​ไป ​และ​เรื่อง​ฝักถั่ว​ไม่​มี​ต้นทาง​ใน​งาน​ของ​เขา https://en.wikipedia.org/wiki/Pareto_principle · Juran ​ตั้งชื่อ​หลัก​นี้​และ​เขียน The Non-Pareto Principle; Mea Culpa ​ใน​ปี 1975 https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_M._Juran · ​ฉัน​ยัง​ไม่​ได้​อ่าน​บทความ​ขอโทษ​ฉบับ​เต็ม ​จึง​เล่า​แค่​ชื่อ​ของ​มัน ​ความมั่นใจ 80%

​ดี​พอ ​สถิติ​โจทย์​พนักงานขาย​ที่​พิสูจน์​ได้​ว่า​ดี​ที่สุด ​เมือง 24,978 ​แห่ง​ใน​สวีเดน​ปี 2004 https://www.math.uwaterloo.ca/tsp/history/milestone.html · ​จุด 85,900 ​จุด https://www.math.uwaterloo.ca/tsp/pla85900/index.html · ​โจทย์​เมือง​ทั้งโลก 1,904,711 ​แห่ง ​ทาง​ที่​ดี​ที่สุด ณ ​ตุลาคม 2025 ​ห่าง​จาก​ขีด​ล่าง​ร้อยละ 0.0471 https://www.math.uwaterloo.ca/tsp/world/index.html · ​จำนวน​ลำดับ 181,440 ​และ 43,589,145,600 ​คำนวณ​จาก​สูตร​ครึ่งหนึ่ง​ของ​แฟกทอ​เรียล​ของ​จำนวน​จุด​ลบ​หนึ่ง ​ส่วน 120 ​แบบ​ของ​ห้า​ที่​ที่​ไม่ต้อง​วน​กลับ ​คือ 5 ​แฟกทอ​เรียล · ​คำ​ว่า satisficing ​ของ Simon ​ปี 1956 https://pages.ucsd.edu/~mckenzie/Simon1956PsychReview.pdf · ​คำอธิบาย​ความหมาย https://en.wikipedia.org/wiki/Satisficing · ​ตัวเลข​ของ​บริษัท​ขนส่ง​มาจาก​แถลงข่าว​ของ UPS ​ปี 2015 ​เป็น​คำขอ​งบ​ริษัท​และ​เป็นการ​คาดการณ์ https://www.globenewswire.com/news-release/2015/03/02/711508/30428/en/UPS-Accelerates-Use-of-Routing-Optimization-Software-to-Reduce-100-Million-Miles-Driven.html ​ความมั่นใจ 85%

​กลับหัว ​ประโยค​ของ​ยา​โค​บี​เป็น​คำบอกเล่า ​ไม่​มี​ใน​งานเขียน​ของ​เขา​เอง ​และ​งาน​กลับ​ฟังก์ชัน​ของ​เขา https://en.wikipedia.org/wiki/Carl_Gustav_Jacob_Jacobi · ​สุนทรพจน์​ของ Munger ​ที่ Harvard School ​วันที่ 13 ​มิถุนายน 1986 ​ทั้ง​ประโยค invert, always invert ​และ​ใบสั่งยา​สาม​ข้อ​แรก​ของ​เขา https://fs.blog/great-talks/guarantee-life-misery-charlie-munger/ ​ความมั่นใจ 90% ​สำหรับ​มัง​เกอร์ 60% ​สำหรับ​คำของ​ยา​โค​บี

​ยี่สิบ​นาที ​บท​สัมภาษณ์​ที่ Philip Frana ​ทำ​ใน​ปี 2001 ​และ​พิมพ์​ใน Communications of the ACM ​ปี 2010 ​ซึ่ง​มี​ยี่สิบ​นาที ​คู่หมั้น ​ระเบียง​ร้านกาแฟ ​ไม่​มี​ดินสอ​กับ​กระดาษ ​เมือง 64 ​เมือง ​รอ​ตเทอร์ดัม​ไป​โกร​นิง​เงิน ​และ​การพิมพ์​ปี 1959 https://www.eng.auburn.edu/~vagrawal/COURSE/READING/ARCH/Interview_Dijkstra.pdf · ​ใน​บันทึก EWD1166 ​ของ Dijkstra ​เอง ​เขา​เรียก​คน​ที่นั่ง​ด้วยว่า​ภรรยา ​จึง​เป็น​คำ​เล่า​ของ​เจ้าตัว​ที่​เล่า​ไม่​ตรงกัน​เล็กน้อย https://www.cs.utexas.edu/~EWD/transcriptions/EWD11xx/EWD1166.html · ​การใช้​ขั้นตอน​นี้​ใน​ระบบ​หา​เส้นทาง​ของ​เครือข่าย https://en.wikipedia.org/wiki/Dijkstra%27s_algorithm ​ความมั่นใจ 90%

​เที่ยว​สุดท้าย ​ตัวเลข​กล่อง​เปล่า​ราว​สองเท่า​มาจาก​แหล่ง​เดียว​กับ​เรื่อง​กล่อง https://en.wikipedia.org/wiki/Candle_problem · ​เครื่อง​ที่​หมุน​ด้วย​ข้อเหวี่ยง​คือ​เครื่อง​คำนวณ​ผลต่าง​ที่ Charles Babbage ​เสนอ​ใน​ปี 1822 https://en.wikipedia.org/wiki/Difference_engine ​ความมั่นใจ 85%

๏

​ข้อ​ที่จะ​ล้ม​เล่ม​นี้​ได้ ​คือ​ทางลัด​ที่​มีชื่อเสียง​สัก​ทาง​ที่​ไม่​เข้ากับ​ท่า​ข้อ​ไหน​เลย ​หรือ​การทดลอง​ที่​แสดงว่า​การบอก​ท่า​ล่วงหน้า​ไม่​ช่วย​ให้​คน​แก้​โจทย์​ได้มาก​ขึ้น​เลย