ชั้นที่แปด · สัมผัสในกับร้อยแก้วเก่า
งานที่ใช้เครื่องวัดลีลาภาษาไทยมีน้อย น้อยจนฉันนับได้ด้วยมือข้างเดียว และนี่คือข้อค้นพบข้อแรกของชั้นนี้
งานที่ฉันอยากเจอที่สุดคือเรื่องของสุนทรภู่ พระอภัยมณี นิทานคำกลอนเรื่องยาวของเขา มีข้อสงสัยว่าตอนท้ายๆ อาจไม่ใช่ฝีมือเขา แต่มีคนอื่นแต่งต่อ ข้อสงสัยแบบนี้คือสิ่งที่ stylometry ตอบได้ แบบที่เคยตอบเรื่องโรว์ลิง
แต่ฉันหางานที่ใช้เครื่องพิสูจน์ว่าสุนทรภู่แต่งอะไรบ้าง หรือพระอภัยมณีตอนท้ายเป็นฝีมือของใคร ไม่เจอเลยสักชิ้น เรื่องคนแต่งต่อจึงยังเป็นเรื่องเล่าที่ไม่มีเครื่องมาวัด
๏
แต่เจอสองงานที่น่าสนใจ
งานแรกเกี่ยวกับสุนทรภู่อยู่ดี กวีที่เกิด พ.ศ. 2329 เสียชีวิต พ.ศ. 2398 และ UNESCO ยกย่องใน พ.ศ. 2529 ตำราเรียนไทยยกเขาเป็นต้นแบบของกลอนสุภาพ เพราะสัมผัสในที่แน่นจนกลอนเป็นดนตรี
สัมผัสใน คือคำที่เสียงคล้องกันภายในวรรคเดียว เขาไม่ได้คิดสัมผัสในขึ้นมาเอง แต่ใช้มันจนสุดทาง ใส่แน่นจนกลายเป็นลายมือของเขา
ค.ศ. 2021 ทีมจากมหาวิทยาลัยศิลปากรเอาพระอภัยมณี 15,796 วรรคมาให้เครื่องเรียนกฎของสัมผัสใน งานนี้ไม่ได้ถามว่าใครแต่ง มันถามว่าสัมผัสในหน้าตาเป็นอย่างไรเมื่อวัดเป็นตัวเลข
สิ่งที่งานนี้แสดงคือ ลายมือของกวีอย่างสุนทรภู่แปลงเป็นกฎที่เครื่องนับได้ นี่คือขั้นแรกที่ต้องมีก่อน ถ้าวันหนึ่งใครอยากให้เครื่องตอบว่าพระอภัยมณีตอนไหนใครแต่ง
งานที่สองน่าตื่นเต้นกว่า
ค.ศ. 2019 Attapol Rutherford และทีม ให้เครื่องอ่านร้อยแก้วไทยจากสามยุค สุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์ แล้วถามว่าคัมภีร์เก่าสองเล่ม ไตรภูมิกถา กับปุมราชธรรม ควรอยู่ยุคไหน ทั้งสองเล่มเป็นงานที่นักวิชาการยังเห็นไม่ตรงกันว่าแต่งเมื่อไร
เครื่องตอบว่าทั้งสองเล่มดูเป็นของสุโขทัย คำตอบนี้ตรงกับยุคที่ตำราเรียนจัดไว้ และค้านกับนักวิชาการบางส่วนที่สันนิษฐานว่าแต่งหลังสุโขทัย เครื่องเครื่องยังบอกด้วยว่าครึ่งหลังของปุมราชธรรมไม่ค่อยเหมือนสุโขทัยเท่าครึ่งแรก
แล้วเครื่องฟังจากอะไร ไม่ได้ฟังจากศัพท์โบราณสวยๆ มันฟังจากคำเล็กๆ ที่หน้าที่ทางไวยากรณ์เปลี่ยนไปตามกาลเวลา
ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นของฉันเอง ไม่ได้มาจากงานวิจัย แค่ให้เห็นว่าการเปลี่ยนหน้าที่แบบนี้หน้าตาเป็นอย่างไร ลองนึกถึงคำว่า "ได้" ในภาษาไทยวันนี้ ได้เงิน กับ ไปได้ คำเดียวกันแต่ทำงานคนละแบบ
งานของ Rutherford นับคำเล็กที่ค่อยๆ ไปทำอีกหน้าที่หนึ่งแบบนี้ ซึ่งแต่ละยุคใช้มากน้อยต่างกัน เครื่องจึงใช้มันบอกยุคได้
๏
ฟังคุ้นไหม
โรว์ลิงถูกจับได้ด้วยคำว่า the คัมภีร์อายุหลายร้อยปีถูกระบุยุคด้วยคำเล็กที่เปลี่ยนหน้าที่ ข้ามภาษา ข้ามศตวรรษ เครื่องฟังเสียงจากที่เดียวกัน ส่วนที่ไม่มีใครตั้งใจแต่ง
ภาษาไทยมีลายมือให้ฟังเยอะ แต่ยังมีคนฟังน้อย
หลักฐานน้อยแบบนี้ทำให้ฉันต้องตัดสินใจเรื่องหนึ่ง หลักฐานเกือบทั้งหมดในเล่มนี้เป็นงานภาษาอังกฤษ งานไทยที่ใช้เครื่องมีแค่สามชิ้น คือสองชิ้นในชั้นนี้ กับงานของ Marukatat ที่ทายผู้เขียนข้อความออนไลน์ ฉันจะเล่าเรื่องนี้เป็นภาษาอะไรดี
คำตอบคือภาษาไทย หลักที่ว่าลายมืออยู่ในคำเล็กๆ ที่ไม่มีใครตั้งใจเลือก ใช้ข้ามภาษาได้ อย่างที่งานคัมภีร์เก่าเพิ่งแสดงให้เห็น และเรื่องที่ภาษาไทยมีแต่ภาษาอังกฤษไม่มี อย่างคำท้ายประโยค ต้องเล่าเป็นภาษาไทยถึงจะได้ยิน
ขีดยาวที่ใช้ไปถึงตอนนี้: ยังเป็น 0
๏
กวีกับคัมภีร์ยังห่างตัวไป ชั้นถัดไปเป็นนักเขียนไทยที่คนอ่านจำเสียงได้ตั้งแต่บรรทัดแรก และหนึ่งในนั้นเขียนเรื่องชุดเดียวไปเกือบสองพันตอน
บทถัดไป · 10 / 16ชั้นที่เก้า · สองพันตอน