10 · ไม่มีสัตว์ตัวไหนฟินตลอด
คำถามข้อนี้ตรงไปตรงมาที่สุดในเล่ม
เคยมีสิ่งมีชีวิตที่มีความสุขตลอดเวลาไหม ตัวเดียวก็ได้ ที่ไหนก็ได้ ตลอดประวัติศาสตร์ของชีวิตบนโลก
คำตอบคือไม่มี และการที่ไม่มีนั่นแหละคือหลักฐาน
ผมจะพาคุณไปดูผู้สมัครทีละตัว เพราะแต่ละตัวล้มด้วยเหตุผลที่ต่างกัน และเหตุผลเหล่านั้นสอนคนละเรื่อง
ตัวที่ยิ้มอยู่ในรูป
สัตว์ที่ถูกเรียกว่ามีความสุขที่สุดในโลกคือ quokka สัตว์มีกระเป๋าหน้าท้องตัวเล็กในออสเตรเลีย
มันยิ้มในทุกรูป
ลองมองรูปมันอีกครั้งแล้วสังเกตปาก รอยยิ้มนั้นคือรูปร่างของขากรรไกร มันยิ้มตอนหลับ มันยิ้มตอนถูกไล่ มันยิ้มตอนตาย
ไม่มีการสำรวจความสุขของสัตว์ชิ้นไหนอยู่ข้างหลังฉายานี้ มีแค่โครงกระดูกใบหน้า
ผู้สมัครตัวแรกล้มด้วยบทเรียนที่ง่ายที่สุด — เราอ่านอารมณ์จากรูปหน้า และรูปหน้าไม่ใช่อารมณ์
ตัวที่ถูกเรียกว่าลิงฮิปปี้
ผู้สมัครตัวถัดมาหนักแน่นกว่ามาก bonobo ถูกเล่าขานมาสามสิบปีว่าเป็นลิงที่แก้ปัญหาด้วยความรักแทนความรุนแรง
ข้อมูลที่เก็บในป่าและเผยแพร่ในปี 2024 พบว่าจำนวนการรุกรานกันภายในกลุ่มของ bonobo สูงกว่า ที่บันทึกได้ในชิมแปนซี และตัวผู้ที่ก้าวร้าวกว่ามีโอกาสผสมพันธุ์มากกว่า
ผู้สมัครตัวที่สองล้มด้วยบทเรียนที่แพงกว่า — เรื่องเล่าที่เราชอบ อยู่รอดได้นานกว่าข้อมูลที่ค้านมัน เพราะไม่มีใครอยากเป็นคนไปวัด
ตัวที่ถูกสร้างขึ้นมาในห้องแล็บ
ถ้าธรรมชาติไม่ทำ เราทำเองได้ไหม
หนูดัดแปลงพันธุกรรมที่คุณเจอในบทที่สี่ คือตัวที่ใกล้ที่สุด มันมีโดพามีนสูงกว่าปกติ 70% ตลอดชีวิต ไม่ใช่ชั่วคราว ไม่ใช่จากยา ตั้งแต่เกิดจนตาย
มันอยากมากขึ้นตลอดชีวิต และมันชอบเท่าเดิมตลอดชีวิต
มีอีกความพยายามหนึ่งที่น่าสนใจกว่า นักวิจัยสองคนคัดเลือกหนูที่ส่งเสียงความถี่สูงแบบที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์บวก มาผสมพันธุ์กันหลายรุ่นจนได้สายพันธุ์ที่ส่งเสียงนั้นมากกว่าปกติ ลักษณะนี้ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้จริง
แต่สิ่งที่วัดคือเสียงและพฤติกรรมทางสังคม ไม่มีการวัดท่าทางความชอบบนใบหน้าของสายพันธุ์นั้น
พูดให้ตรง เราได้หนูที่ เข้าสังคมเก่งและตื่นตัว ไม่ใช่หนูที่ฟินตลอด และการเรียกมันว่าอย่างหลังคือการอ่านเกินกว่าที่วัด
ห้องที่จะรายงานเป็นคนแรก และความเงียบของมัน
นี่คือส่วนที่ผมอยากให้น้ำหนักที่สุด
ถ้ามีสัตว์ตัวไหนอยู่ในภาวะพึงพอใจถาวรจริง ห้องแล็บที่จะรู้ก่อนใครคือห้องที่ใช้เวลาสามสิบปีสร้างเครื่องมือวัดความชอบในสัตว์ และเขียนบทความเรื่องระบบความสุขในสมองไว้หลายสิบชิ้น
ไม่มีรายงานแบบนั้นในผลงานของพวกเขาเลย
เหตุผลอยู่ในธรรมชาติของสิ่งที่พวกเขาค้นพบ hedonic hotspot ที่คุณเจอในบทที่สี่ ถูกกระตุ้นด้วยสารหรือแสงเป็นครั้ง ๆ สิ่งที่มันผลิตคือ ยอด ไม่ใช่ ระดับ
และสิ่งที่เรียกว่าความเป็นอยู่ที่ดีในสัตว์ ไม่ใช่ยอดที่ค้างอยู่ มันคือสภาวะปกติที่ไม่มีความทุกข์ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง
ผมไม่ได้บอกว่าผมค้นทุกซอกทุกมุมของวรรณกรรมโลก ผมบอกว่าการค้นในวันที่เขียนเล่มนี้ ด้วยคำค้นหลายชุด ในสัตว์ป่า สัตว์เพาะเลี้ยง และสัตว์ดัดแปลงพันธุกรรม ไม่พบสิ่งมีชีวิตที่ถูกแสดงว่าอยู่ในภาวะความสุขที่ยกระดับไว้ถาวร
ผลเป็นศูนย์ และผมรายงานมันเป็นศูนย์
ความไม่สมมาตรที่อธิบายทั้งหมด
มีข้อสังเกตข้อหนึ่งที่เมื่อเห็นแล้วจะเห็นทุกที่
ความสุขจางลงเมื่อสิ่งที่ทำให้สุขอยู่กับคุณนาน ๆ
ความทุกข์ไม่จาง
ความเจ็บเรื้อรังยังเจ็บหลังสิบปี ความโศกยังมาเป็นระลอกหลังยี่สิบปี แต่บ้านที่คุณอยากได้มาสิบปีให้ความรู้สึกดีอยู่สองเดือน
ถ้าความสุขกับความทุกข์เป็นสองทิศของเรื่องเดียวกัน มันควรจางเท่ากัน
มันไม่จางเท่ากัน และความไม่สมมาตรนั้นบอกว่าสองอย่างนี้ทำงานคนละหน้าที่ อย่างหนึ่งคือสัญญาณว่า "ตรงนี้ดีกว่าที่คาด ไปทางนี้" ซึ่งใช้เสร็จแล้วต้องรีเซ็ต อีกอย่างคือสัญญาณว่า "ตรงนี้มีอันตราย" ซึ่งการรีเซ็ตแปลว่าตาย
แล้วคำตอบสำหรับคำถามตั้งต้น
เคยมีสิ่งมีชีวิตที่มีความสุขตลอดไหม
ไม่มี และเหตุผลไม่ใช่เพราะธรรมชาติยังทำไม่ได้ เหตุผลคือสิ่งที่เราเรียกว่าความสุข เป็นการอ่านค่า ไม่ใช่สถานะ และการอ่านค่าที่ค้างอยู่ที่ตัวเลขเดียวไม่ใช่การอ่านค่าอีกต่อไป
คนที่ใกล้ที่สุดที่เคยมีการบันทึกไว้ คือผู้หญิงในบทที่หนึ่ง
และสิ่งที่งานชิ้นนั้นบันทึกไว้ คือความทุกข์ที่หายไป ไม่ใช่ความสุขที่เพิ่มขึ้น
ท่าที่เอาไปใช้ได้: เวลาเจอคำอ้างว่าสัตว์ชนิดใดชนิดหนึ่งมีความสุขเป็นพิเศษ ให้ถามว่าอะไรคือสิ่งที่ถูกวัด ถ้าคำตอบคือรูปหน้า เสียง หรือพฤติกรรมทางสังคม สิ่งที่ถูกวัดไม่ใช่ความสุข
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: มีการตีพิมพ์สัตว์สายพันธุ์ใดสายพันธุ์หนึ่งที่แสดงท่าทางความชอบสูงกว่าปกติอย่างต่อเนื่องโดยไม่เกิดการดื้อ มีงานฉบับพิมพ์ล่วงหน้าปี 2025 เกี่ยวกับหนูที่ถูกคัดเลือกมาเรื่องหนึ่งที่เข้าใกล้เรื่องนี้ที่สุด และยังไม่ผ่านการตรวจทาน
แหล่ง:
- Snopes, ตรวจสอบฉายา "สัตว์ที่มีความสุขที่สุดในโลก" ของ quokka — https://www.snopes.com/fact-check/quokka-happiest-animal/
- รายงานการรุกรานใน bonobo, 2024 — https://news.mongabay.com/2024/04/bonobos-the-hippy-apes-may-not-be-as-peaceful-as-once-thought/
- Peciña S และคณะ, Journal of Neuroscience 23(28):9395, 2003 (หนูโดพามีนสูงตลอดชีวิต) — https://www.jneurosci.org/content/23/28/9395
- Burgdorf J, Panksepp J และคณะ, Behavior Genetics, 2005 (สายพันธุ์ที่คัดเลือกจากเสียง 50 kHz) — https://link.springer.com/article/10.1007/s10519-004-0856-5
- Berridge KC, Kringelbach ML, "Pleasure Systems in the Brain", Neuron 86(3), 2015 — https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(15)00133-6