11 · โอกาสที่คุณคิดถึง ไม่ใช่โอกาสที่เคยมีอยู่
การคูณเลขแบบหนึ่งเกิดขึ้นในหัวคนจำนวนมาก และมันใช้เวลาไม่ถึงห้าวินาที ถ้าตอนนั้นซื้อไว้หนึ่งหมื่นบาท ราคาตอนนั้นเท่านี้ ราคาตอนนี้เท่านี้ คูณกันได้เท่านี้ ตัวเลขที่ออกมามักใหญ่พอจะทำให้คนหยุดคิดไปครู่หนึ่ง แล้วมันก็กลายเป็นตัวเลขที่ค้างอยู่ในใจไปอีกหลายปี ในฐานะ "สิ่งที่เสียไป"
การคูณนั้นคำนวณถูก และมันตอบคำถามที่ไม่มีอยู่จริง เพราะมันสมมติว่ามีตัวคุณในอดีตคนหนึ่งที่ซื้อแล้ว ถือไว้เฉยๆ ตลอดสิบหกปี ผ่านทุกอย่างที่เกิดขึ้นระหว่างทาง โดยไม่ทำอะไรเลยสักครั้ง ตั๋วใบที่ผมเสียดาย มีความน่าจะเป็นสูงมากที่มันจะถูกขายทิ้งไปตั้งนานแล้ว และคนที่ขายทิ้งคนนั้นก็คือผมเอง — เพราะคนที่ถือมันไว้ได้ ไม่ใช่คนเดียวกับคนที่จะซื้อมันตอนอายุสิบแปด
บทนี้ไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อปลอบใจใคร มันเขียนขึ้นเพราะตัวเลขที่ถูกต้องเปลี่ยนว่าเราควรเสียดายอะไร
เส้นทางนั้นมีอะไรอยู่บ้าง
มิถุนายน 2011 ราคาขึ้นไปถึง 31.50 ดอลลาร์ แล้วตกลงมาที่ 2.01 ดอลลาร์ภายในปีเดียวกัน คิดเป็นการลดลง 93.6 เปอร์เซ็นต์ นั่นคือปีแรกที่คนนอกวงเริ่มรู้จักมัน และสิ่งที่พวกเขาเห็นคือของที่หายไปเก้าสิบสี่เปอร์เซ็นต์ในไม่กี่เดือน
ธันวาคม 2017 ราคาขึ้นไปที่ 19,783 ดอลลาร์ในวันที่ 17 แล้วปี 2018 ปิดปีที่ 3,747 ดอลลาร์ ลดลง 84.3 เปอร์เซ็นต์
พฤศจิกายน 2021 ขึ้นไปใกล้ 69,000 ดอลลาร์ แล้วพฤศจิกายน 2022 ตอน FTX ล้ม ลงมาอยู่แถว 15,000 ถึง 16,000 ดอลลาร์
การถือของชิ้นหนึ่งผ่านการลดลงเก้าสิบสี่เปอร์เซ็นต์หนึ่งครั้ง และแปดสิบสี่เปอร์เซ็นต์อีกครั้ง ไม่ใช่การไม่ทำอะไร มันคือการทำอย่างหนึ่งซ้ำๆ ทุกวันเป็นเวลาหลายปี คือการเลือกไม่ขาย ทุกวัน ทั้งที่ทุกอย่างรอบตัวบอกให้ขาย
แล้วมีเรื่องที่ไม่มีใครเห็นมาก่อน
สมมติว่าตัวคุณในอดีตแข็งแกร่งพอจะถือผ่านทั้งหมดนั้นได้จริง ยังมีอีกข้อหนึ่งที่ความแข็งแกร่งช่วยไม่ได้เลย
ในยุคนั้น การ "ถือ" เหรียญไว้สำหรับคนทั่วไป แทบจะแปลว่าการฝากมันไว้กับเว็บเทรด และเว็บเทรดที่ใหญ่ที่สุดในโลกตอนนั้นชื่อ Mt. Gox ซึ่งในช่วงสูงสุดรองรับปริมาณการซื้อขายบิตคอยน์ราวเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์ของทั้งโลก
วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2014 Mt. Gox ยื่นล้มละลาย บิตคอยน์ที่รายงานว่าหายไปมีราว 850,000 เหรียญ ต่อมาพบคืนได้ราว 200,000 เหรียญจากกระเป๋าเก่าที่ถูกลืม เหลือหายสุทธิราว 650,000 เหรียญ
ส่วนที่คนไม่ค่อยรู้คือสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น เจ้าหนี้ของ Mt. Gox ไม่ได้เงินคืนในปี 2014 ไม่ได้ในปี 2018 ไม่ได้ในปี 2020 การจ่ายคืนเริ่มต้นจริงในวันที่ 5 กรกฎาคม 2024 — สิบปีกับสี่เดือนหลังการล้มละลาย — และกำหนดเส้นตายถูกเลื่อนออกไปอีกสามครั้งหลังจากนั้น ณ การตรวจสอบครั้งล่าสุดในการค้นคว้ารอบนี้ ยังมีบิตคอยน์ 34,689 เหรียญที่ยังไม่ได้แจกจ่าย
คนที่ซื้อถูก ถือทน และเลือกที่เก็บผิดที่เดียว ใช้เวลาสิบปีกว่าจะได้บางส่วนคืน และบางคนยังไม่ได้เลยในวันที่เขียนบรรทัดนี้ ไม่มีนิสัยไหน ไม่มีวินัยไหน ไม่มีการมองโลกในแง่ดีแบบไหน ที่ป้องกันเรื่องนี้ได้ นี่คือความสุ่มบริสุทธิ์ ข้อหนึ่งในสี่ข้อ ทำงานเต็มกำลัง
คนที่มีมากที่สุดในปี 2010 ก็ไม่ได้ถือไว้
ชายที่ซื้อพิซซ่าสองถาดด้วย 10,000 BTC เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2010 ไม่ได้จ่ายแค่ครั้งเดียว การไล่ดูกระเป๋าเงินที่ตามรอยได้ของเขาพบว่ามีบิตคอยน์ 81,432 เหรียญเคลื่อนออกไประหว่างเดือนเมษายนถึงพฤศจิกายน 2010 เพียงปีเดียว
คนที่เข้าใจสิ่งนี้ลึกที่สุดในปี 2010 คนหนึ่ง คนที่ขุดมันด้วยตัวเอง คนที่เขียนโค้ดให้มันทำงานบนการ์ดจอได้เป็นคนแรก — ก็ใช้มันไปจนเกือบหมดในปีเดียวกัน ไม่ใช่เพราะเขาโง่ แต่เพราะในปี 2010 มันไม่มีเหตุผลอะไรเลยที่จะคิดว่าของสิ่งนี้ควรถูกเก็บไว้สิบหกปี
และในภาพรวม Chainalysis ประเมินด้วยวิธีดูเหรียญที่ไม่เคลื่อนไหวเกินห้าปีว่า ราวยี่สิบเปอร์เซ็นต์ของบิตคอยน์ทั้งหมดที่เคยมี น่าจะหายไปตลอดกาล — รหัสหาย ฮาร์ดดิสก์พัง คนตาย การประเมินรุ่นหลังที่ใช้สมมติฐานต่างกันให้ตัวเลขต่ำลงมาอยู่ช่วงสิบเอ็ดถึงสิบแปดเปอร์เซ็นต์ ช่วงไหนก็ตามที่ถูก มันแปลว่าคนจำนวนมากที่ "ถือ" อยู่ในตอนนั้น ถือมันอยู่จนถึงวันนี้โดยไม่มีทางเอาออกมาได้
แล้วในประเทศไทยตอนนั้นทำได้จริงไหม
ข้อนี้ต้องถามให้ครบ เพราะความเสียดายควรเสียดายของที่เคยเป็นไปได้
ปี 2010 ไม่มีเว็บเทรดในไทย ไม่มีช่องทางโอนเงินบาทเข้าไปซื้อได้ เว็บเทรดไทยแห่งแรกเกิดขึ้นในช่วงปี 2014 และ Bitkub เกิดปี 2018 ในเดือนกรกฎาคม 2013 ธนาคารแห่งประเทศไทยออกความเห็นที่ถูกรายงานทั่วโลกว่าเป็นการห้าม จนเว็บเทรดไทยแห่งหนึ่งระงับการซื้อขายไปช่วงหนึ่ง (ในเดือนมีนาคม 2014 ธนาคารแห่งประเทศไทยชี้แจงใหม่ว่าบิตคอยน์ไม่ใช่เงินตราและไม่ใช่เงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย แต่การใช้ไม่ได้ผิดกฎหมายในตัวมันเอง — สิ่งที่ถูกเรียกว่าคำสั่งห้ามในปี 2013 ไม่เคยเป็นกฎหมาย)
แปลว่าเส้นทางที่ตัวผมในปี 2010 ต้องเดิน คือหาเว็บต่างประเทศที่เพิ่งเปิดได้ไม่กี่เดือน โอนเงินออกนอกประเทศไปหาคู่ค้าที่ไม่มีใครรู้จัก เก็บไฟล์กระเป๋าเงินไว้บนคอมพิวเตอร์ที่บ้านโดยไม่ทำหาย แล้วไม่แตะมันเลยสิบหกปี ทุกขั้นเป็นไปได้ และโอกาสที่ทั้งห้าขั้นจะสำเร็จพร้อมกันไม่ใช่ตัวเลขที่ใครควรเรียกว่าแน่นอน
หกแสนบาท ซึ่งเกิดขึ้นสามครั้ง
มีรายละเอียดหนึ่งที่ผมเพิ่งรู้ตอนตรวจตัวเลขสำหรับเล่มนี้ และมันทำให้ความทรงจำของผมเองสั่นไหว
"หนึ่งเหรียญเท่ากับหกแสนบาท" ไม่ใช่จุดเดียวในประวัติศาสตร์ มันเกิดขึ้นสามครั้งที่ต่างกันสิ้นเชิง เมื่อคิดจากอัตราแลกเปลี่ยนอ้างอิงของแต่ละช่วง — ราววันที่ 15 ถึง 17 ธันวาคม 2017 ตอนราคากำลังพุ่งขึ้นทำสถิติ · ราววันที่ 30 พฤศจิกายนถึง 1 ธันวาคม 2020 ตอนราคาเพิ่งทะลุสถิติเดิมของปี 2017 · และราววันที่ 21 พฤศจิกายน 2022 ตอนราคาตกหนักหลัง FTX ล้ม โดยเงินบาทที่อ่อนลงมากดันมูลค่าเงินบาทกลับขึ้นมาใกล้หกแสนอีกครั้ง
ตัวเลขเดียวกัน สามสถานการณ์ที่เล่าคนละเรื่อง ครั้งหนึ่งคือความคึกคัก ครั้งหนึ่งคือการทำสถิติใหม่ ครั้งหนึ่งคือความตื่นตระหนก ความทรงจำของผมเก็บไว้แค่ตัวเลข แล้วผูกอารมณ์เดียวไว้กับมัน — ความรู้สึกว่าสายไปแล้ว ทั้งที่ในสามครั้งนั้น มีอย่างน้อยหนึ่งครั้งที่บริบทคือทุกคนกำลังกลัว
หลักคณิตศาสตร์ที่มีอายุเจ็ดสิบปี
เหลือคำถามสุดท้ายของบทนี้ ถ้าเจอของที่ประเมินค่าไม่ได้อีกในอนาคต ควรทำอย่างไร
มีคำตอบที่เป็นคณิตศาสตร์ ไม่ใช่คำแนะนำ ปี 1956 John L. Kelly Jr. ตีพิมพ์บทความใน Bell System Technical Journal ที่เขียนขึ้นเพื่อแก้ปัญหาเรื่องช่องสัญญาณโทรคมนาคม แต่ผลลัพธ์ของมันตอบคำถามเรื่องการวางเดิมพันไปด้วย เขาแสดงว่าถ้าคุณจะเล่นเกมที่มีความน่าจะเป็นแบบหนึ่งซ้ำๆ หลายครั้ง มีสัดส่วนของทุนที่ควรวางในแต่ละครั้ง ซึ่งทำให้อัตราการเติบโตระยะยาวสูงที่สุด และสัดส่วนนั้นเป็นจำนวนที่แน่นอน
สองข้อที่ตามมาจากผลนี้สำคัญเท่ากัน
ข้อแรก วางเกินสัดส่วนนั้น เงินจะโตช้าลง เกินไปราวสองเท่า เงินแทบไม่โตเลย และเกินกว่านั้น เงินจะหดลงในระยะยาว แม้คุณจะทายถูก ไม่ใช่เพราะโชคร้าย แต่เพราะการขาดทุนครั้งใหญ่พอครั้งเดียวทำให้ทุนที่เหลือน้อยเกินกว่าจะกลับมาได้ คนที่วางทั้งหมดทุกครั้งจะถูกคัดออกจากเกมในที่สุดด้วยความแน่นอนทางคณิตศาสตร์ ไม่ว่าเขาจะเก่งแค่ไหน
ข้อที่สอง วางศูนย์ ก็ได้ผลลัพธ์ศูนย์ ด้วยความแน่นอนเท่ากัน
ระหว่างศูนย์กับทั้งหมด มีช่วงที่กว้างมาก และเกือบทุกการตัดสินใจที่คนเสียดายในภายหลัง เป็นการเลือกปลายใดปลายหนึ่งของช่วงนั้น ทั้งที่คำถามจริงไม่เคยเป็น "เอาหรือไม่เอา" มันเป็น "เท่าไร" เสมอ
ต้องบอกข้อจำกัดของมันด้วย สัดส่วนเต็มตามสูตรของ Kelly ผันผวนสูงมากในทางปฏิบัติ คนที่ใช้จริงจึงมักวางน้อยกว่าที่สูตรบอก ส่วนคำถามว่าควรวางเท่าไรของสัดส่วนเต็ม คำตอบที่หมุนเวียนกันอยู่เป็นธรรมเนียมของคนที่ใช้งาน ไม่ได้อยู่ในบทความปี 1956
และเพื่อไม่ให้เข้าใจผิด — เล่มนี้ไม่ได้บอกให้ใครซื้ออะไร สิ่งที่บทนี้บอกคือ คำถามที่ถูกไม่ใช่คำถามแบบใช่หรือไม่ใช่ ส่วนคำตอบว่าเท่าไร เป็นของแต่ละคน และขึ้นกับว่าถ้าเสียไปทั้งหมดแล้วยังอยู่ได้ไหม ซึ่งไม่มีใครตอบแทนกันได้
สิ่งที่ควรเสียดาย
ผมไม่ได้พลาดเงินสองล้านห้า เงินก้อนนั้นไม่เคยอยู่ปลายทางของเส้นทางส่วนใหญ่ที่ผมจะเดิน
สิ่งที่ผมพลาดจริงๆ เล็กกว่านั้นมาก และเจ็บกว่า เพราะมันเป็นสิ่งที่ทำได้จริงในตอนนั้น — ตำแหน่งเล็กๆ ตำแหน่งที่เล็กจนเสียไปก็ไม่กระทบอะไร แต่ใหญ่พอที่จะทำให้ผมยังเปิดดูมันทุกเดือน ตำแหน่งแบบนั้นไม่ได้มีหน้าที่ทำเงิน มันมีหน้าที่ตรึงความสนใจ และความสนใจที่ถูกตรึงไว้สิบหกปีจะพาไปเจออะไรต่อ ไม่มีใครรู้ แต่แน่นอนว่ามากกว่าที่ความสนใจซึ่งไม่เคยถูกตรึงเลยจะพาไป
นั่นคือสิ่งที่เล่มนี้เรียกว่าความเสียดายที่ใช้ได้ คือความเสียดายที่ชี้ไปยังสิ่งที่ทำได้ในครั้งหน้า ส่วนความเสียดายที่ชี้ไปยังตัวเลขที่ไม่เคยมีอยู่ ไม่ได้ทำอะไรเลยนอกจากกินเวลา
ท่าที่เอาไปใช้ได้: ตอนคำนวณว่าเสียอะไรไป ให้เขียนเงื่อนไขทุกข้อที่ตัวคุณในอดีตต้องทำสำเร็จ ทุกข้อ เพื่อไปถึงตัวเลขนั้น แล้วนับจำนวนข้อ ถ้าเกินสามข้อ ตัวเลขที่คุณกำลังเสียดายไม่ใช่ผลลัพธ์ มันคือปลายทางที่ดีที่สุดในบรรดาปลายทางทั้งหมด
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: มีการศึกษาบนเชนที่ติดตามกลุ่มผู้ซื้อในช่วงปี 2010 ถึง 2013 แล้วพบว่าเกินหนึ่งในสี่ของพวกเขายังถือเหรียญเดิมอยู่ในปัจจุบัน ที่สัดส่วนนั้น เส้นทาง "ซื้อแล้วถือ" เป็นเส้นทางปกติ ไม่ใช่เส้นทางหายาก และการลดทอนความเสียดายทั้งบทนี้ก็เกินเลยไป การค้นคว้ารอบนี้ไม่พบการศึกษาที่แยกกลุ่มผู้ซื้อยุคนั้นออกมาได้ชัดเจน จึงยังไม่มีใครตอบคำถามนี้
แหล่ง: การตกปี 2011 — BitMEX, The June 2011 Bitcoin flash crash · จุดสูงสุด 17 ธันวาคม 2017 — StatMuse · ปี 2018 ปิดปีลดลงกว่า 70 เปอร์เซ็นต์จากต้นปีและกว่า 80 เปอร์เซ็นต์จากจุดสูงสุด — CoinDesk · CNBC · FTX พฤศจิกายน 2022 — CNBC · Mt. Gox ล้มละลาย 28 กุมภาพันธ์ 2014 — TechCrunch · บันทึกกรณีพร้อมตัวเลขที่พบคืน · การจ่ายคืนเจ้าหนี้เริ่ม 5 กรกฎาคม 2024 และการเลื่อนกำหนด — CoinMarketCap Academy · Bitbo · บิตคอยน์ของผู้ซื้อพิซซ่า 81,432 เหรียญ — Forbes · ประมาณการเหรียญที่หายตลอดกาล — Decrypt · ท่าทีของธนาคารแห่งประเทศไทย มีนาคม 2014 — CoinDesk · Kelly, A New Interpretation of Information Rate, 1956 — ฉบับ PDF
บทถัดไป · 13 / 1312 · สี่คำถาม และคำสั่งประจำที่เหลืออยู่ข้อเดียว