5 · ความเจ็บที่มาถึงสองครั้ง
คนที่เดินชนขอบเตียงตอนกลางคืนจะรู้จักจังหวะหนึ่งที่อธิบายยาก คือช่วงเงียบสั้น ๆ ระหว่างการกระทบกับความเจ็บ ในจังหวะนั้นคุณรู้แล้วว่าชน รู้ว่านิ้วไหน และรู้ว่ากำลังจะเจ็บ แต่ยังไม่เจ็บ
จังหวะนั้นไม่ใช่ความรู้สึกส่วนตัว มันคำนวณได้จากความเร็วของสายไฟ
เส้นใยประสาทที่พาสัญญาณความเจ็บมีสองชนิดหลัก ชนิดแรกคือ A-delta fibre มีปลอก myelin หุ้ม นำสัญญาณได้ราวห้าถึงสามสิบเมตรต่อวินาที ชนิดที่สองคือ C fibre ไม่มีปลอกหุ้ม นำสัญญาณได้ราวครึ่งเมตรถึงสองเมตรต่อวินาที Erlanger และ Gasser เป็นคนจัดกลุ่มเส้นใยตามความเร็วแบบนี้ และได้รางวัลโนเบลสาขาการแพทย์ปี 1944 จากการวัดคุณสมบัติทางไฟฟ้าของเส้นใยประสาทแต่ละชนิด
เอาตัวเลขนั้นมาคูณระยะทาง ระยะจากปลายนิ้วเท้าถึงไขสันหลังราวหนึ่งเมตร สัญญาณบน A-delta ที่วิ่งสิบห้าเมตรต่อวินาทีใช้เวลาราวเจ็ดสิบมิลลิวินาที สัญญาณบน C fibre ที่วิ่งหนึ่งเมตรต่อวินาทีใช้เวลาราวหนึ่งวินาที
ต่างกันสิบกว่าเท่า จากเหตุการณ์เดียวกัน ที่จุดเดียวกัน ในวินาทีเดียวกัน
และความเจ็บสองระลอกนั้นรู้สึกไม่เหมือนกันด้วย ระลอกแรกที่มาทาง A-delta เป็นความเจ็บแบบแหลม คม และระบุตำแหน่งได้ชัด คุณบอกได้ว่านิ้วไหน ระลอกที่สองที่มาทาง C fibre เป็นความเจ็บแบบแสบตื้อ กระจาย และบอกตำแหน่งได้แย่กว่ามาก ชื่อที่ใช้ในตำราคือ first pain กับ second pain
หลักฐานที่แยกสองระลอกนี้ออกจากกันได้ตรงที่สุดคือการปิดกั้นเส้นใยทีละชนิด เมื่อปิดกั้นเส้นใยชนิดที่มีปลอกหุ้ม ความเจ็บแหลมระลอกแรกหายไป เหลือแต่ความเจ็บตื้อ ๆ ที่มาช้า เมื่อปิดกั้นกลับข้าง ผลก็กลับข้าง
ทำไมสายที่สองถึงช้าไม่ใช่คำถาม สายที่ไม่มีปลอกหุ้มก็ต้องช้าอยู่แล้ว คำถามคือทำไมสายที่ช้ายังอยู่ ทำไมไม่หุ้มปลอกให้มันทั้งหมด
สองระลอกนี้ทำงานคนละอย่าง ไม่ใช่งานเดียวกันที่มาไม่พร้อมกัน
ระลอกแรกมีไว้ให้คุณเอาตัวออก มันต้องเร็วและต้องระบุตำแหน่งให้ชัด เพราะการดึงมือออกจากเตาที่ร้อนจะไม่มีประโยชน์ถ้าดึงผิดมือ และความเจ็บแบบนั้นไม่จำเป็นต้องอยู่นาน หน้าที่มันจบตอนที่มือพ้นเตา
ระลอกที่สองมีไว้ให้คุณดูแลของที่เสียหาย และงานนั้นไม่ได้วัดด้วยความเร็ว มันวัดด้วยระยะเวลา ความเจ็บที่ทำให้คุณเดินระวังนิ้วนั้นไปอีกสามวัน ต้องอยู่ได้สามวัน ความเจ็บที่แหลมและหายเร็วทำงานนี้ไม่ได้ ไม่ใช่เพราะมันอ่อนเกินไป แต่เพราะมันสั้นเกินไป
ความหน่วงของสายที่สองจึงไม่ใช่ข้อบกพร่องที่ยังแก้ไม่เสร็จ มันคือคุณสมบัติที่ทำให้สายที่สองทำงานอีกอย่างได้ และงานนั้นไม่มีใครทำแทนได้ เพราะมันต้องการสิ่งที่สายเร็วไม่มี
รูปแบบนี้เริ่มซ้ำชัดขึ้นเรื่อย ๆ แล้ว ในดวงตา สายสองเส้นตอบคำถามต่างกัน ในความเจ็บ สายสองเส้นทำงานต่างกัน ไม่มีที่ไหนที่สายช้าเป็นแค่เวอร์ชันที่ยังพัฒนาไม่เสร็จของสายเร็ว
เหลือคำถามข้อหนึ่งที่ยังไม่ถูกตอบ และมันเป็นข้อที่การเคาะเข่าในบทแรกทิ้งไว้ ถ้าสายเร็วทำงานด้วยวงจรที่ตายตัวจนสมองไม่ได้อยู่ในเส้นทางเลย สายเร็วก็ต้องโง่เสมอ
ข้อนั้นวัดแล้ว และมันไม่จริง
บทถัดไป · 7 / 126 · รีเฟล็กซ์ที่รู้ว่าคุณกำลังถืออะไรอยู่