5 · แค่ปากซอยเอง
ทายก่อน คนขี่และคนซ้อนมอเตอร์ไซค์ที่ไม่ใส่หมวกกันน็อก กี่คนในร้อยให้เหตุผลว่าแค่ไปใกล้ ๆ สิบคน สามสิบคน หรือหกสิบคน
หกสิบสี่คน ในการสำรวจของหน่วยงานด้านความปลอดภัยทางถนนสามแห่ง ซึ่งรวมถึงมูลนิธิไทยโรดส์ คนที่ไม่ใส่หมวก 64 จาก 100 บอกว่าเดินทางใกล้ ๆ ไม่ใส่ดีกว่า มากกว่าเหตุผลเรื่องร้อนหรือผมเสียทรง ความเสี่ยงของทางใกล้บ้านเล็กจริงต่อหนึ่งเที่ยว แต่ตัวส่วนของมันไม่ใช่หนึ่งเที่ยว มันคือทุกเที่ยวที่คุณจะขี่ไปอีกสิบปี
ผมคือหมวกกันน็อก
ผมแขวนอยู่ที่กระจกมองข้างของวินมอเตอร์ไซค์หน้าซอยมาสามปี วันหนึ่งผมออกเดินทางราวสี่สิบเที่ยว ไปตลาด ไปโรงเรียน ไปสถานีรถไฟฟ้า ไปโรงพยาบาล ผมเดินทางมากกว่าผู้โดยสารทุกคนที่เคยนั่งรถคันนี้ ผมรู้จักทุกหลุมในซอย และผมยังไม่เคยได้ขึ้นไปอยู่บนหัวใครเลย
ผู้โดยสารคนล่าสุดเป็นป้าคนหนึ่ง ถือถุงเทียนสามถุง ถามพี่วินว่าฝนหยุดแล้วใช่ไหม ฟ้าไม่ผ่าแล้วนะ พี่วินบอกว่าใช่ ป้าขึ้นซ้อนท้ายโดยไม่มองผมเลย
ผมไม่ได้น้อยใจ ผมเข้าใจ ทางมันใกล้
หมวกบนหัวทำงานหนักแค่ไหน
หมวกบนหัวทำงานหนักมาก งานทบทวนของ Cochrane ที่รวบรวมงานวิจัย 61 ชิ้น พบว่าในหมู่คนขี่มอเตอร์ไซค์ที่เกิดอุบัติเหตุแล้ว หมวกกันน็อกลดความเสี่ยงเสียชีวิตลงราว 42 เปอร์เซ็นต์ และลดความเสี่ยงบาดเจ็บที่ศีรษะลงราว 69 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขทั้งสองมาจากกลุ่มงานวิจัยที่คุณภาพดีที่สุดในกองนั้น
แล้วถนนเมืองไทยเป็นของใคร ข้อมูลอุบัติเหตุทางถนน ThaiRSC นับว่าตั้งแต่ต้นปี 2026 จนถึงวันที่เขียนเล่มนี้ มีผู้เสียชีวิตบนถนน 9,508 คน อยู่บนรถจักรยานยนต์ 84 คนในทุก 100 คน องค์การอนามัยโลกรายงานว่าคนขี่มอเตอร์ไซค์ในไทยใส่หมวกราว 52 เปอร์เซ็นต์ ส่วนคนซ้อนท้ายใส่ราว 21 เปอร์เซ็นต์ หรือราวหนึ่งคนในห้า ในผู้เสียชีวิตช่วงเจ็ดวันอันตรายของสงกรานต์ปี 2018 มี 185 คนที่ไม่ได้ใส่หมวก คิดเป็นราว 44 เปอร์เซ็นต์ของผู้เสียชีวิตทั้งหมดในช่วงนั้น
รูปร่างของคำว่า "แค่"
ทางใกล้บ้านไม่ได้พิเศษอะไร มันแค่เป็นทางที่คนขี่บ่อยที่สุด อุบัติเหตุจึงมีที่ให้เกิดมากที่สุดตรงนั้น
ลองดูรูปร่างของมันด้วยตัวเลขสมมติ ย้ำว่าสมมติ สมมติว่าเที่ยวสั้นหนึ่งเที่ยวมีโอกาสเกิดอุบัติเหตุหนักหนึ่งในหนึ่งแสน วันละสองเที่ยว ปีละ 365 วัน สิบปีคือ 7,300 เที่ยว โอกาสที่จะเจอมันอย่างน้อยหนึ่งครั้งในสิบปีคือราว 7 จาก 100 หนึ่งในหนึ่งแสนต่อเที่ยวฟังเหมือนไม่มีอะไร เจ็ดในร้อยฟังเหมือนมีอะไร และมันคือความเสี่ยงเดียวกัน แค่ถูกนับจนครบตัวส่วน ในบทแรก ตัวส่วนที่ใหญ่ขึ้นเจือจางอดีต ที่นี่ตัวส่วนที่ใหญ่ขึ้นสะสมโอกาส เพราะสิ่งที่นับต่างกัน บทแรกนับสัดส่วน บทนี้นับว่าจะเจออย่างน้อยหนึ่งครั้งไหม ความเสี่ยงจริงต่อเที่ยวของมอเตอร์ไซค์ในไทยยังไม่มีใครวัดไว้ให้ในหน่วยนี้ ตัวเลขข้างบนจึงบอกรูปร่าง ไม่ได้บอกขนาด
วิธีคิดคร่าว ๆ ไม่ต้องใช้สูตร เมื่อความเสี่ยงต่อครั้งเล็กมาก ให้เอาความเสี่ยงต่อครั้งคูณจำนวนครั้งไปได้เลย เจ็ดพันสามร้อยเที่ยว คูณหนึ่งในแสน ได้ราว 7 ในร้อย วิธีนี้ใช้ได้ดีตราบใดที่ผลยังน้อยกว่าราวหนึ่งในสิบ ความเสี่ยงเล็ก ๆ ที่เกิดซ้ำทุกวันทำงานแบบนี้เสมอ ดูเหมือนไม่มีอะไรในวันเดียว และดูเหมือนมีอะไรในสิบปี
เปลี่ยนการตัดสินใจทุกเที่ยว ให้เหลือครั้งเดียว
งานวิจัยที่รวมผลการทดลอง 248 กลุ่มตัวอย่าง ผู้เข้าร่วมรวมกว่าสองหมื่นเจ็ดพันคน พบว่าการเตือนให้กลัวทำให้คนเปลี่ยนพฤติกรรมได้จริง ได้ผลมากขึ้นเมื่อบอกสิ่งที่ทำได้ไปด้วย และได้ผลกับเรื่องที่ทำครั้งเดียวจบ มากกว่าเรื่องที่ต้องทำซ้ำ
การใส่หมวกเป็นเรื่องที่ต้องทำซ้ำแบบที่ยากที่สุด มันต้องตัดสินใจใหม่ทุกเที่ยว และทุกเที่ยวมันใกล้ ความเห็นของเล่มนี้คือ การตัดสินใจทุกเที่ยวแพ้ตัวเองทุกเที่ยว ส่วนกฎที่ตัดสินไว้ครั้งเดียวไม่ต้องแพ้อีก ไม่มีหมวก ไม่ขึ้น เป็นกฎที่ต้องชนะใจตัวเองแค่วันแรก
ป้าหวาดกลับถึงบ้านพร้อมเทียนสามถุง เธอกลัวฟ้าผ่ามาทั้งบ่าย และไม่ได้กลัวถนนเลยสักนาที
สองสัปดาห์ต่อมา ป้าหวาดไปตรวจสุขภาพประจำปี ผลตรวจคัดกรองตัวหนึ่งออกมาเป็นบวก คืนนั้นไลน์กลุ่มครอบครัวได้รับรายชื่อเพลงที่ป้าอยากให้เปิดในงานศพ
บทถัดไป · 7 / 1906 The Test Came Back Positive