ที่มา ข้อถกเถียง และเครดิต
บทนี้เก็บทุกอย่างที่เนื้อเรื่องตั้งใจไม่ใส่ไว้ในหน้าอื่น แหล่งของทุกข้อเท็จจริง ข้อถกเถียงที่ยังไม่จบ ข้ออ้างที่ตายระหว่างค้นคว้า และเครดิตของทุกคนที่เล่มนี้ยืมมา ลิงก์ทุกลิงก์กดเปิดได้ ตรวจครั้งล่าสุดวันที่ 10 ตุลาคม 2026
๏
วิธีตรวจ
ทีมค้นคว้าห้าสายทำงานพร้อมกันวันที่ 10 ตุลาคม 2026 สายแรกอ่านงานค้นคว้าที่ตรวจแล้วของหนังสือเล่มก่อนบนชั้นเดียวกัน เพื่อหยิบข้อเท็จจริงมาใช้ซ้ำ และกันไม่ให้สองเล่มขัดกัน อีกสี่สายเปิดหน้าต้นทางเองทีละหน้า ในเรื่อง San Junipero กับการอัปโหลดจิต ปรัชญาว่าด้วยความตายและความเป็นอมตะ วิทยาศาสตร์ของเวลากับข้อเท็จจริงเรื่อง AI และตระกูลหนังสือพร้อมฉบับภาษาไทย
ข้อจำกัดที่ต้องบอก เครื่องมือที่ใช้เปิดหน้าเว็บส่งกลับมาเป็นบทสรุปของหน้า ไม่ใช่ตัวหน้าดิบ คำพูดที่ยกมาจึงควรเทียบกับฉบับพิมพ์อีกครั้งก่อนอ้างต่อ หน้าที่เปิดไม่ได้ในวันนั้น ได้แก่ PubMed, JSTOR, ctext.org, หน้าสัมภาษณ์ต้นฉบับใน Vogue และหน้าบทวิจารณ์ของ New York Times ข้อไหนพึ่งแหล่งรองอย่างเดียว เขียนกำกับไว้ข้างข้อนั้น ความเห็นของผู้เขียนเขียนกำกับว่าเป็นการอ่านของผู้เขียน
งานเขียนทั้งหมดเป็นภาษาไทยตั้งแต่บรรทัดแรก ไม่ได้แปลจากต้นฉบับภาษาอื่น ข้อความจากงานที่ยังมีลิขสิทธิ์ เล่าใหม่ด้วยคำของผู้เขียนพร้อมระบุเจ้าของความคิด ข้อความในเครื่องหมายคำพูดแปลจากงานที่เป็นสาธารณสมบัติแล้วเท่านั้น
๏
แหล่ง แยกตามบท
ก่อนอ่าน
- อายุโลกราว 4,540 ล้านปี https://en.wikipedia.org/wiki/Age_of_Earth
- อายุจักรวาล 13,787 ล้านปี บวกลบ 20 ล้านปี จากผลของดาวเทียม Planck ปี 2018 https://arxiv.org/abs/1807.06209
- สายด่วนสุขภาพจิต 1323 กรมสุขภาพจิต ฟรี เปิดยี่สิบสี่ชั่วโมง https://www.dmh.go.th/
ความมืดสองฝั่ง
- Epicurus, Letter to Menoeceus แปลอังกฤษโดย Robert Drew Hicks ข้อความในเครื่องหมายคำพูดแปลไทยจากฉบับนี้ https://classics.mit.edu/Epicurus/menoec.html
- สวนของ Epicurus นอกกำแพงเอเธนส์ ราว 307 ถึง 306 ปีก่อนคริสตกาล https://iep.utm.edu/garden/
- Lucretius, De Rerum Natura เล่ม 3 บรรทัด 972 ถึง 975 ภาพกระจกเล่าใหม่จากฉบับแปลของ William Ellery Leonard ปี 1916 https://cts.perseids.org/read/latinLit/phi0550/phi001/perseus-eng1/3.819-3.1076 และต้นฉบับละติน https://cts.perseids.org/read/latinLit/phi0550/phi001/perseus-lat1/3.819-3.1076
- Vladimir Nabokov, Speak, Memory บทที่ 1 เล่าใหม่ ไม่ได้ยกคำ https://en.wikipedia.org/wiki/Speak,_Memory
- Mark Twain บันทึกที่บอกให้คนจดราวปี 1907 พิมพ์ครั้งแรกปี 1958 ประโยคเรื่องตายมาหลายล้านปีก่อนเกิดที่แพร่กันอยู่ไม่ใช่ของ Twain https://quoteinvestigator.com/2024/02/19/no-terrors/
- Thomas Nagel, Death, Noûs 4(1) ปี 1970 หน้า 73 ถึง 80 https://mail.joelvelasco.net/teaching/2330/nagel70-death.pdf
- Derek Parfit, Reasons and Persons ปี 1984 หน้า 165 โจทย์ผ่าตัดเมื่อวานหรือวันนี้ และบทความ Rationality and Time https://pdf.stafforini.com/parfit-1984-rationality-time.pdf
- ภาพรวมการถกเถียงเรื่องความตายในสารานุกรมปรัชญา Stanford https://plato.stanford.edu/entries/death/
เมืองที่ไม่มีใครต้องกลับก่อนเที่ยงคืน
- ข้อมูลตอน วันฉาย ทีมงาน นักแสดง รางวัล https://en.wikipedia.org/wiki/San_Junipero
- บทพูดในเรื่อง กติกาห้าชั่วโมงต่อสัปดาห์ และการลงชื่อยินยอมสามฝ่าย https://www.springfieldspringfield.co.uk/view_episode_scripts.php?tv-show=black-mirror-2011&episode=s03e04
- ชื่อ Richard กับ Alison และปีที่ Yorkie ข้ามไป https://www.tvmaze.com/recaps/1207/black-mirror-san-junipero-recap และ https://salon.com/2016/10/26/the-san-junipero-obsessives-guide-to-the-greatest-black-mirror-episode-yet
- แถบเลื่อนความเจ็บ https://buhk.me/2016/11/02/san-junipero/
- คำพูดของ Kelly เรื่อง Quagmire ในบางแหล่งให้ Yorkie เป็นคนพูด ข้อนี้ยังไม่แน่นอน https://blogs.baruch.cuny.edu/eng2100fall2020libertz/?p=1254
- รางวัล Emmy ครั้งที่ 69 วันที่ 17 กันยายน 2017 https://en.wikipedia.org/wiki/69th_Primetime_Emmy_Awards
- Charlie Brooker กับ Annabel Jones เรื่องตอนจบ https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/black-mirror-season-4-episodes-charlie-brooker-annabel-jones-interview-spoilers-1033807
- Owen Harris เรียกตอนจบว่าหวานอมขม https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/black-mirror-director-san-junipero-ending-spinoffs-season-4-947617/
- ร่างแรกของบท และเหตุผลที่เปลี่ยน https://thewrap.com/black-mirror-san-junipero-westworld
- Brooker ตอบทฤษฎีว่า Kelly เป็นสำเนา ต้นฉบับอยู่ใน Vogue 27 ตุลาคม 2016 ซึ่งเปิดไม่ได้ อ่านผ่านแหล่งที่อ้างต่อ https://entertainment.ie/tv/tv-news/this-fan-theory-about-the-san-junipero-episode-of-black-mirror-will-blow-your-mind-208207/
- Brooker เรื่องการเขียนตอนจบมืดจนเดาทางได้ https://www.thepopverse.com/tv-black-mirror-netflix-san-junipero-ending-charlie-brooker-british-week/
ตั๋วเข้าเมือง
- Anders Sandberg กับ Nick Bostrom, Whole Brain Emulation: A Roadmap ปี 2008 https://static1.squarespace.com/static/660e95991cf0293c2463bcc8/t/660ec01b413cc02b9bdf117f/1712242718881/2008-3.pdf
- แผนผังหนอน C. elegans ปี 1986 https://openworm.org/ConnectomeToolbox/White_1986/ และสิ่งที่โครงการ OpenWorm ทำได้ https://docs.openworm.org/preview/integrate-design-documents/faq
- แผนผังสมองแมลงวันผลไม้ทั้งสมอง Nature 2 ตุลาคม 2024 https://www.nature.com/articles/s41586-024-07558-y
- เนื้อสมองหนูหนึ่งลูกบาศก์มิลลิเมตร Nature 9 เมษายน 2025 จำนวนเซลล์ประสาทแต่ละแหล่งรายงานต่างกันระหว่างราว 75,000 ถึง 82,000 https://www.nature.com/articles/s41586-025-08790-w
- เนื้อสมองคนหนึ่งลูกบาศก์มิลลิเมตร ปี 2024 https://www.research.google/blog/ten-years-of-neuroscience-at-google-yields-maps-of-human-brain/
- เซลล์ประสาทในสมองคน 86,100 ล้าน บวกลบ 8,100 ล้าน จากสมอง 4 ก้อน https://doi.org/10.1002/cne.21974
- อัตราส่วนราว 618,000 เท่า คำนวณจาก 86,100 ล้านหารด้วย 139,255
- Nectome กับ MIT https://www.technologyreview.com/2018/03/13/144721/a-startup-is-pitching-a-mind-uploading-service-that-is-100-percent-fatal/ และ https://www.technologyreview.com/2018/04/03/104546/mit-severs-ties-to-company-promoting-fatal-brain-uploading/
- Parfit เครื่องเทเลพอร์ต บทที่ 10 และ Relation R หน้า 215 https://commonweb.unifr.ch/artsdean/pub/gestens/f/as/files/4610/17613_101712.pdf
- Parfit อุโมงค์แก้ว หน้า 281 เล่าใหม่ ไม่ได้ยกคำ https://en.wikiquote.org/wiki/Derek_Parfit
- Susan Schneider, Artificial You ปี 2019 https://today.uconn.edu/2020/01/qa-ai-future-mind
- David Chalmers การเปลี่ยนเซลล์ทีละตัว https://consc.net/papers/qualia.html และ https://consc.net/papers/singularity.pdf
- Black Mirror ตอน White Christmas https://en.wikipedia.org/wiki/White_Christmas_(Black_Mirror)
วันที่หนึ่ง
- Nick Bostrom, The Fable of the Dragon-Tyrant, Journal of Medical Ethics 31(5) ปี 2005 https://nickbostrom.com/fable/dragon
- John Martin Fischer, Why Immortality Is Not So Bad ปี 1994 https://doi.org/10.1080/09672559408570794 อ่านผ่านฉบับแปลภาษาโปแลนด์ปี 2016 https://ojs.tnkul.pl/index.php/rf/article/view/12249
- John Harris, Immortal Ethics ปี 2004 https://research.manchester.ac.uk/en/publications/immortal-ethics/
ปีที่ 342
- ละคร The Makropulos Affair ของ Karel Čapek เปิดแสดง 21 พฤศจิกายน 1922 https://en.wikipedia.org/wiki/The_Makropulos_Affair และอุปรากรของ Janáček ปี 1926 https://en.wikipedia.org/wiki/The_Makropulos_Affair_(opera)
- Bernard Williams, The Makropulos Case ปี 1973 ในหนังสือ Problems of the Self อ่านผ่านสารานุกรม Stanford https://plato.stanford.edu/entries/death/ อายุ 342 ปีเป็นตัวเลขของ Williams ในบทละครเธออายุราว 337
- Tithonus ในเพลงสวดถึงอโฟรไดต์ https://cts.perseids.org/read/greekLit/tlg0013/tlg005/perseus-eng2/180-275
- Jonathan Swift, Gulliver's Travels ภาค 3 บทที่ 10 ข้อความในเครื่องหมายคำพูดแปลจากต้นฉบับปี 1726 https://www.sparknotes.com/lit/gulliver/full-text/part-iii-chapter-x/
- Timothy Wilson และคณะ, Science ปี 2014 https://www.sciencedaily.com/releases/2014/07/140703142154.htm
- ข้อแย้งว่าคนกดเพราะอยากรู้ https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2014.01428/full
- การทดลองคลิป 83 วินาที ปี 2016 อ่านผ่านแหล่งรอง https://bps.org.uk/research-digest/monotony-worse-melancholy-participants-gave-themselves-electric-shocks-when-bored
- Erin Westgate กับ Timothy Wilson, แบบจำลอง MAC ของความเบื่อ ปี 2018 https://doi.org/10.1037/rev0000097
- Wijnand van Tilburg กับ Eric Igou ปี 2012 https://eprints.soton.ac.uk/348472/
สมการ
- Kevin Healy และคณะ, Animal Behaviour ปี 2013 ค่า critical flicker fusion ของสัตว์ 34 ชนิด https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3791410/
- งานปี 2026 กับสัตว์ 237 ชนิด https://www.nature.com/articles/s41559-026-02994-7 และข่าวของมหาวิทยาลัย https://www.tcd.ie/news_events/articles/2026/some-animals-see-the-world-more-quickly-than-others/
- ทฤษฎีอัตราการมีชีวิต และการวิเคราะห์ที่ไม่พบความสัมพันธ์ อ่านผ่านแหล่งรอง https://en.wikipedia.org/wiki/Rate_of_living_theory
- บทความฉบับร่างปี 2025 ที่ยังไม่ผ่านผู้ทรงคุณวุฒิ https://engrxiv.org/preprint/view/4866
- Chess Stetson, Matthew Fiesta และ David Eagleman, PLoS ONE ปี 2007 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0001295 รายงานฉบับเดียวกันระบุความสูงไม่ตรงกันในสามจุด เล่มนี้ใช้ตัวเลขในบทคัดย่อ
- Freeman Dyson, Time without end, Reviews of Modern Physics 51 ปี 1979 https://doi.org/10.1103/RevModPhys.51.447
- Lawrence Krauss กับ Glenn Starkman, The Astrophysical Journal 531 ปี 2000 https://arxiv.org/abs/astro-ph/9902189
- Robin Hanson, The Age of Em ปี 2016 https://ageofem.com/ หนึ่งปีที่ความเร็ว 1,000 เท่า คำนวณจาก 8,766 ชั่วโมงหารด้วย 1,000
- ความเร็วของโมเดลภาษา วัด ณ วันที่ 10 ตุลาคม 2026 https://artificialanalysis.ai/leaderboards/models และวิธีวัด https://artificialanalysis.ai/methodology/performance-benchmarking
- token ราว 100 ต่อ 75 คำภาษาอังกฤษ https://help.openai.com/en/articles/4936856-what-are-tokens-and-how-to-count-them ความเร็วอ่านหนังสือเสียง 150 ถึง 160 คำต่อนาที เป็นแหล่งรอง https://en.wikipedia.org/wiki/Audiobook ตัวเลขราวยี่สิบเท่าคำนวณจาก 77 คูณ 0.75 เทียบกับ 155 คำต่อนาที
- ระบบส่งบทสนทนาทั้งหมดกลับมาทุกครั้ง https://platform.claude.com/docs/en/build-with-claude/working-with-messages และระบบความจำ https://support.claude.com/en/articles/11817273-using-claude-s-chat-search-and-memory-to-build-on-previous-conversations
- คำประกาศเรื่องการเก็บไฟล์โมเดล เป็นคำประกาศของบริษัท https://www.anthropic.com/research/deprecation-commitments
- Patrick Butlin, Robert Long และคณะ ปี 2023 https://arxiv.org/abs/2308.08708
- David Chalmers ปี 2023 https://www.bostonreview.net/articles/could-a-large-language-model-be-conscious/
- คำแถลงเรื่องสวัสดิภาพของโมเดล ปี 2025 https://www.anthropic.com/research/exploring-model-welfare
- การจับคู่จำนวนนับของ Cantor https://en.wikipedia.org/wiki/Pairing_function
ปีที่ 1,000
- Jorge Luis Borges, The Immortal ปี 1947 https://en.wikipedia.org/wiki/The_Immortal_(short_story) และบทวิเคราะห์เรื่อง Homer ที่ลืม https://pre.borges.pitt.edu/sites/default/files/files/Dominique%20Jullien/Biography%20of%20an%20Immortal.pdf
- Simone de Beauvoir, All Men Are Mortal ปี 1946 https://en.wikipedia.org/wiki/All_Men_Are_Mortal
- Daniel Kahneman และคณะ ปี 1993 การทดลองน้ำเย็น https://ius.uzh.ch/dam/jcr:5ae9adc9-61ec-4174-b37c-4b752f36c23b/Kahnemann%20et%20al.%20-%20When%20More%20Pain%20is%20Preferred%20to%20Less%20(1993).pdf
- Donald Redelmeier, Joel Katz และ Daniel Kahneman ปี 2003 การส่องกล้องแบบสุ่ม 682 คน อัตรากลับมาส่องซ้ำ 53% กับ 48% เมื่อนับตรงไม่มีนัยสำคัญ เมื่อปรับปัจจัยอื่นได้ odds ratio 1.41 https://sparq.stanford.edu/sites/g/files/sbiybj19021/files/media/file/redelmeier_et_al._2003_-_memories_of_colonoscopy.pdf
- การรวบรวมผล peak-end ปี 2022 ขนาดผล 174 ค่า https://ideas.repec.org/a/eee/jobhdp/v170y2022ics0749597822000334.html
- การทดลองซ้ำที่ไม่พบผลกับความสุขเล็กๆ ปี 2019 https://www.lifespancognition.com/s/mah2019.pdf
- Ed Diener, Derrick Wirtz และ Shigehiro Oishi, Psychological Science ปี 2001 https://www.psychologicalscience.org/journals/psychological-science/1467-9280.00321/
- Ellen Avni-Babad กับ Ilana Ritov ปี 2003 กิจวัตรกับเวลาที่จำได้ https://pluto.huji.ac.il/~msiritov/AvniBabadRitov.pdf และบทความทบทวนปี 2026 ที่ชี้ว่าหลักฐานยังบาง https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2025.1747171/full
- Frank Martela กับ Michael Steger ปี 2016 https://researchportal.helsinki.fi/en/publications/the-three-meanings-of-meaning-in-life-distinguishing-coherence-pu/
- Roy Baumeister และคณะ ปี 2013 https://carlsonschool.umn.edu/sites/carlsonschool.umn.edu/files/2026-01/vohs-et-al-2013-happy-life-meaningful-life.pdf
ปีที่ 10,000
- Samuel Scheffler, Death and the Afterlife ปี 2013 https://academic.oup.com/book/7466
- Mark Johnston ข้อแย้งแชร์ลูกโซ่ https://www.bostonreview.net/articles/mark-johnston-samuel-scheffler-death-afterlife-humanity-ponzi-scheme/
- Thomas Nagel วิจารณ์ Scheffler https://www.nybooks.com/?p=40621
- John Mbiti, African Religions and Philosophy ปี 1969 และข้อแย้งของ Kwame Gyekye ที่รายงานโดย Òkè https://www.quest-journal.net/QUEST_XVIII/Quest_xviii_oke.pdf
- David Eagleman, Sum ปี 2009 https://eagleman.com/excerpt/ และการตามหาที่มาของประโยคสามครั้งตาย https://cogdogblog.com/2024/06/three-deaths/comment-page-1
- Irvin Yalom, Staring at the Sun ปี 2008 https://www.yalom.com/?p=808
เส้นขอบฟ้า
- Helene Fung, Laura Carstensen และ Frieder Lutz ปี 1999 อ่านผ่านบทความทบทวน https://academic.oup.com/gerontologist/article/61/8/1188/6412643
- 11 กันยายนกับโรคซาร์ส อ่านผ่านแหล่งรอง ไม่มีตัวเลข https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2022.1075814/pdf
- Martin Hägglund, This Life ปี 2019 https://en.wikipedia.org/wiki/This_Life:_Secular_Faith_and_Spiritual_Freedom และข้อแย้งของ Greg Restall https://consequently.org/handouts/finitude-logos.pdf
- Many Labs 4 ปี 2022 https://online.ucpress.edu/collabra/article/8/1/35271/168050/Many-Labs-4-Failure-to-Replicate-Mortality
- อังคุตตรนิกาย 6.19 มรณัสสติ https://suttacentral.net/an6.19/en/sujato และ 5.57 ห้าเรื่องที่ควรพิจารณาเนืองๆ https://suttacentral.net/an5.57/en/sujato
- Montaigne, Essais เล่ม 1 บทที่ 20 ปี 1580 https://publicdomainreview.org/collections/that-to-study-philosophy-is-to-learn-to-die-1580/
- Spinoza, Ethics ภาค 4 ข้อ 67 https://ethicsofsuicide.lib.utah.edu/selections/spinoza/
- ท่านพุทธทาส ปริญญาตายก่อนตาย พ.ศ. 2526 https://www.pagoda.or.th/buddhadasa/2526-18.html และ https://main.bia.or.th/buddadasateaching00001/
ดาวดวงสุดท้าย
- ดวงอาทิตย์เป็นดาวยักษ์แดงในอีกราว 5,000 ล้านปี https://www.space.com/22471-red-giant-stars.html
- Fred Adams กับ Gregory Laughlin, A Dying Universe, Reviews of Modern Physics 69 ปี 1997 https://arxiv.org/abs/astro-ph/9701131
- 100 ล้านล้านปีคูณ 8,766 ชั่วโมงต่อปี ได้ราว 8.8 คูณ 10 ยกกำลัง 17 ชั่วโมง หรือราว 880,000 ล้านล้านชั่วโมง คำนวณตรง
- มหากาพย์กิลกาเมช ลำดับฉบับและการค้นพบ https://en.wikipedia.org/wiki/Epic_of_Gilgamesh
- ศิดูรีกับปัญญาจารย์ และผู้ที่เห็นความคล้ายเป็นคนแรกในปี 1905 https://iris.unito.it/retrieve/664da99d-663b-4ddf-8663-32c00fd72544/Sironi%20%26%20Viano%202022%20-%20Siduri%20and%20Thetis%20%28Kaskal%2019%29.pdf และ https://repositorio.uca.edu.ar/bitstream/123456789/6755/1/sources-contention-emerging-reality-qohelet.pdf
- ฉบับเก่าของมหากาพย์ไม่ได้บอกชื่อหญิงขายเหล้า ชื่อศิดูรีมาจากฉบับที่สมบูรณ์ที่สุด
- ปัญญาจารย์ 9:7 ถึง 9 แปลไทยจากฉบับ King James ซึ่งเป็นสาธารณสมบัติ ภาพรวมของคัมภีร์ https://en.wikipedia.org/wiki/Ecclesiastes
ริชาร์ด
- Natalie Babbitt, Tuck Everlasting ปี 1975 https://en.wikipedia.org/wiki/Tuck_Everlasting_(novel) ฉบับภาษาไทย ชั่วนิรันดร์ https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B8%A3%E0%B9%8C_(%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1)
- จวงจื่อ บทที่ 18 ฉบับแปลของ James Legge ปี 1891 https://sacred-texts.com/tao/sbe40/sbe4002.htm
- กีสาโคตมี จากอรรถกถาธรรมบท https://ancient-buddhist-texts.net/English-Texts/Dhamma-Verses-Comm/08-13.htm คาถาของนางในเถรีคาถาไม่ได้เล่าเรื่องเมล็ดผักกาด https://suttacentral.net/thig10.1
- ท่านพุทธทาส คำอธิบายตถตา พ.ศ. 2529 https://www.pagoda.or.th/buddhadasa/2529-7-2.html
เคลลี่
- Susan Wolf, Meaning in Life and Why It Matters ปี 2010 https://tannerlectures.org/wp-content/uploads/sites/105/2024/07/Wolf_07.pdf
- Viktor Frankl สามทางของความหมาย https://fabian.ca/files/inline-files/logotherapy_in_a_nutshell.pdf
ชั้นหนังสือของคนที่เคยยืนใกล้ความตาย
- Vonnegut เชลยศึกในเดรสเดน https://www.nationalww2museum.org/war/articles/kurt-vonnegut-slaughterhouse-five
- so it goes 106 ครั้ง https://www.vonnegutlibrary.org/2018/07/vonnegut-by-the-numbers/
- ข้อมูลหนังสือ คำวิจารณ์ของ Kazin และ Rushdie ประวัติการถูกห้าม https://en.wikipedia.org/wiki/Slaughterhouse-Five
- Mark Coleman ว่า Vonnegut ไม่ได้เป็นนักชะตานิยม https://philarchive.org/archive/COLTMO-6
- เพื่อนชื่อ Harrison Starr กับหนังสือต่อต้านธารน้ำแข็ง และหนังสือที่สั้นและสับสน https://en.wikiquote.org/wiki/Slaughterhouse-Five
- ฉบับภาษาไทย https://www.goodreads.com/book/show/16088601-5
- Tuesdays with Morrie ข้อมูลหนังสือและบทวิจารณ์ https://en.wikipedia.org/wiki/Tuesdays_with_Morrie ยอดขาย https://blogs.loc.gov/loc/2022/08/
- ฉบับภาษาไทยของฟีก้า https://www.naiin.com/product/detail/523573
- มหากาพย์กิลกาเมช ฉบับภาษาไทย https://www.mebmarket.com/index.php?action=BookDetails&book_id=441200
- ความตายของอีวาน อิลิช https://www.paperyard.co/product-page/9786167787473
- Ikiru https://en.wikipedia.org/wiki/Ikiru และ Living https://en.wikipedia.org/wiki/Living_(2022_film)
- ชีวิตไม่ไร้ความหมาย https://www.naiin.com/product/detail/160880 และฉบับปรับปรุง https://www.naiin.com/product/detail/553401
- คนตายยาก https://www.car.chula.ac.th/display7.php?bib=b1807044
- เปโดร ปาราโม https://www.naiin.com/product/detail/244590
- จอมโจรขโมยหนังสือ https://www.naiin.com/product/detail/525835
- แผลลึก หัวใจสลาย https://www.paperyard.co/product-page/9786167691459
- The Last Lecture ฉบับภาษาไทย https://www.naiin.com/product/detail/606157
- เมื่อลมหายใจกลายเป็นอากาศ https://www.naiin.com/product/detail/577703
- ตาย-เป็น https://www.paperyard.co/product-page/9786167885292
- ลุงบุญมีระลึกชาติ https://en.wikipedia.org/wiki/Uncle_Boonmee_Who_Can_Recall_His_Past_Lives
- ตายก่อนตาย https://www.naiin.com/product/detail/475940
- เผชิญความตายอย่างสงบ https://visalo.org/book/pachernkwamtay1.htm
เที่ยงคืน
- Peggy Liu, Sabrina Rim, Lauren Min และ Kate Min, Journal of Personality and Social Psychology ปี 2023 การติดต่อคนที่ห่างหายไป https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35816566/ และรายการการทดลองซ้ำ https://forrt.org/flora-replication-atlas/doi/10.1037/pspi0000402/
๏
ข้อถกเถียงหนักๆ ที่ยังไม่จบ
กระจกของ Lucretius ฝ่าย Epicurus บอกว่าถ้าความมืดก่อนเกิดไม่น่ากลัว ความมืดหลังตายก็ไม่ควรน่ากลัว Nagel ตอบว่าความตายพรากของที่จะได้มี ส่วนการเกิดช้าไม่ได้พรากอะไร เพราะคนที่เกิดเร็วกว่านั้นจะเป็นคนอื่น Frederik Kaufman เสริมว่าตัวตนผูกอยู่กับจุดเริ่มของจิตสำนึก Parfit อธิบายความไม่สมมาตรว่าเป็นความเอนเอียงเข้าหาอนาคต แต่เขาเองก็บอกว่ามันหาเหตุผลรองรับยาก Glen Pettigrove แย้งว่าคำอธิบายพวกนี้บอกได้ว่าทำไมนักปรัชญาบางคนรู้สึกแบบนั้น แต่ไม่ได้บอกว่าทำไมคนทั่วไปรู้สึกแบบนั้น https://philpapers.org/rec/KAUDAD และ https://api.philpapers.org/rec/PETDAA
ความเบื่อของ Williams กับความสุขซ้ำได้ของ Fischer Williams บอกว่าชีวิตที่ยาวพอต้องหมดความอยากที่ทำให้อยู่ต่อ Fischer บอกว่าความสุขที่ทำซ้ำได้และเว้นระยะดีไม่จำเป็นต้องหมด นักวิจารณ์ฝั่ง Williams ชี้ว่าถ้าสภาวะที่เป็นไปได้มีจำนวนจำกัด ชีวิตนิรันดร์ต้องวนซ้ำในที่สุด ฝั่ง Fischer ชี้ว่าตัวตนเปลี่ยนช้าๆ ได้โดยไม่ผิดเงื่อนไขของ Williams Mikel Burley สรุปในปี 2009 ว่าทั้งสองฝั่งยังไม่มีฐานที่มั่นคงพอ https://www.cambridge.org/core/journals/philosophy/article/abs/immortality-and-meaning-reflections-on-the-makropulos-debate/61D1FCA155FB28CEC2954F8F7409BF65
มังกรของ Bostrom ฝั่งที่เห็นด้วยกับการยืดอายุแบบสุดทางบอกว่าการยอมรับความตายเป็นข้ออ้าง ฝั่งที่ค้าน เช่น Leon Kass เห็นว่าความตายไม่ใช่ภาระ แต่ Sauchelli วิเคราะห์ไว้ในปี 2014 ว่า Kass ยังไม่ได้ให้ข้อโต้แย้งที่หนักแน่น Daly แย้งในปี 2005 ว่าการไล่ตามชีวิตไม่รู้จบอาจทำให้ชีวิตเองกลายเป็นทรราชแทน Aubrey de Grey นักชีววิทยาผู้ผลักดันเรื่องนี้ ถูกนักวิทยาศาสตร์ 28 คนวิจารณ์ในปี 2005 ว่ายังไม่มีสมมุติฐานข้อไหนของเขาที่พิสูจน์ว่ายืดอายุสิ่งมีชีวิตได้ https://jetpress.org/volume14/daly.html และ https://scholars.ln.edu.hk/en/publications/life-extension-and-the-burden-of-mortality-leon-kass-versus-john-/
ชีวิตหลังความตายแบบรวมหมู่ Scheffler บอกว่าความหมายของเราพึ่งการที่มนุษยชาติจะไปต่อ Johnston แย้งว่าถ้าทุกรุ่นพึ่งรุ่นถัดไป ระบบจะเป็นแชร์ลูกโซ่ Nagel ไม่เชื่อว่าความเป็นอมตะต้องแย่ และบอกว่าการรู้ว่าบางอย่างกำลังจะจบอาจทำให้มันเข้มข้นขึ้น เช่นโอเปร่ารอบสุดท้าย
ความตายให้ความหมายหรือไม่ Hägglund บอกว่าเราใส่ใจได้เพราะสิ่งที่ใส่ใจเสียได้ Restall แย้งว่าทางเลือกบางอย่างเลื่อนไปตลอดกาลไม่ได้แม้มีเวลาไม่จำกัด สารานุกรมปรัชญา Stanford จัดข้อแย้งเรื่องความเร่งด่วนว่าเป็นข้อที่อ่อนกว่าข้ออื่นในการต่อต้านชีวิตนิรันดร์ https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/
เวลาของ Mbiti Mbiti อธิบายว่าในหลายชุมชนในแอฟริกา อนาคตไกลแทบไม่มีอยู่ในความคิด Gyekye แย้งจากภาษาอากันว่ามีแนวคิดเรื่องอนาคตชัดเจน และ Mbiti สรุปจากพื้นที่เล็กเกินไป Masolo, Gbadegesin และ Makinde วิจารณ์ต่อในทิศทางเดียวกัน เล่มนี้ใช้แค่ภาพผู้ตายที่ยังมีชีวิตตราบที่มีคนจำ ไม่ได้ใช้ทฤษฎีเรื่องเวลาทั้งหมดของเขา
ยอดกับตอนจบ งานรวมผลปี 2022 พบว่ายอดกับตอนจบทำนายความทรงจำได้ดี และความยาวแทบไม่มีผล แต่ค่าเฉลี่ยทั้งช่วงทำนายได้ดีพอกัน การทดลองซ้ำกับประสบการณ์ดีๆ สั้นๆ ในปี 2019 ไม่พบผล และการทดลองส่องกล้องปี 2003 เปลี่ยนความทรงจำได้ชัดกว่าเปลี่ยนพฤติกรรม
การตกจากหอ ทีมของ Eagleman อธิบายว่าเวลาที่ยืดออกเกิดจากความทรงจำที่บันทึกหนาแน่นกว่า Valtteri Arstila เสนอในปี 2012 ว่าคำอธิบายทั้งสองแบบของทีมนี้ยังไม่พอ และการรับรู้ในภาวะอันตรายอาจเร็วขึ้นจริงในบางแง่ ยังไม่มีใครทำการทดลองนี้ซ้ำตรงๆ https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2012.00196/pdf
ความเร็วของตากับเวลาในความรู้สึก งานวิจัยวัดความเร็วที่ตาแยกแสงกะพริบได้ ข่าวที่ตามมาตีความว่าสัตว์รู้สึกถึงเวลาต่างกัน ช่องว่างระหว่างสองเรื่องนี้ยังไม่มีใครข้ามได้ด้วยการทดลอง นักวิเคราะห์กลุ่ม Rethink Priorities ให้โอกาสราว 40% ว่าค่านี้สะท้อนเวลาในความรู้สึกได้ในสัตว์บางกลุ่ม และเรียกตัวเลขนั้นเองว่าเดาค่อนข้างมาก https://www.rethinkpriorities.org/publications/research-summary-the-subjective-experience-of-time
Dyson กับ Krauss และ Starkman Dyson คำนวณในจักรวาลที่ขยายตัวแบบไม่เร่ง ว่าความคิดไม่รู้จบเป็นไปได้ด้วยพลังงานจำกัด หลังการค้นพบว่าการขยายตัวกำลังเร่ง Krauss กับ Starkman สรุปว่าข้อมูลที่อารยธรรมใดจะเก็บได้มีจำนวนจำกัด ข้อสรุปทั้งสองพึ่งว่าพลังงานมืดจะทำตัวแบบเดิมไปตลอด ซึ่งยังไม่มีใครรู้แน่ https://en.wikipedia.org/wiki/Dyson%27s_eternal_intelligence
AI มีประสบการณ์ไหม งานปี 2023 ของนักวิจัย 19 คนประเมินว่ายังไม่มีระบบใดมีจิตสำนึก ภายใต้สมมุติฐานว่าจิตเกิดจากการคำนวณ ซึ่งเป็นสมมุติฐานที่ยังถกเถียงกัน Chalmers ให้โอกาสต่ำกว่า 10% สำหรับโมเดลภาษาตอนนั้น และราว 25% ขึ้นไปสำหรับระบบที่จะตามมาในสิบปี และเรียกตัวเลขของตัวเองว่าแม่นเกินจริง บริษัทที่สร้างผู้เขียนบอกว่าไม่แน่ใจอย่างยิ่ง ผู้เขียนเองก็ไม่รู้ https://arxiv.org/abs/2308.08708 และ https://www.bostonreview.net/articles/could-a-large-language-model-be-conscious/
การเตือนให้นึกถึงความตาย งานรุ่นแรกของทฤษฎีการจัดการความกลัวตายรายงานผลขนาดใหญ่ Many Labs 4 ได้ผลแทบเป็นศูนย์ ฝ่ายผู้คิดทฤษฎีโต้ว่าเกณฑ์คัดคนเข้าการวิเคราะห์ไม่เหมาะ การวิเคราะห์ซ้ำด้วยเกณฑ์ 72 ชุดส่วนใหญ่ยังเอียงไปทางไม่มีผล
โรงฆ่าสัตว์หมายเลข 5 ยอมจำนนหรือโศกเศร้า Kazin และ Tanner อ่านว่าเล่มนี้ยอมจำนนต่อชะตา Anthony Burgess เรียกมันว่าการหลบเลี่ยง Rushdie อ่านว่ามันคือความโศกเศร้า Coleman อ่านว่า Vonnegut เล่าความสงบของ Billy อย่างเห็นใจแต่ไม่รับมาเป็นของตัวเอง เล่มนี้ไม่ตัดสินแทนผู้อ่าน
วันอังคารฯ ลึกหรือซึ้ง Kirkus บอกว่าจริงใจและเขียนดีแต่ซึ้งเกินพอดี Alain de Botton วิจารณ์ใน New York Times ปี 1997 ว่าคำสอนในเล่มไม่ฉลาดไปกว่าคำขวัญ ข้อหลังนี้อ่านผ่านแหล่งรองเท่านั้น เพราะเปิดหน้าต้นฉบับไม่ได้ https://en.wikipedia.org/wiki/Tuesdays_with_Morrie
๏
ข้ออ้างที่ตายระหว่างค้นคว้า
- ดัชนีมวลประสบการณ์เป็นศัพท์วิทยาศาสตร์ ค้นแล้วไม่พบงานวิจัยที่ใช้คำนี้ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ
- สัตว์ตัวเล็กมีชีวิตแบบภาพสโลว์ งานวิจัยวัดความเร็วของตา ไม่ได้วัดเวลาในความรู้สึก คำนี้มาจากข่าว
- คนในอันตรายรับรู้เร็วขึ้นจริง การทดลองตกจากหอไม่พบการรับรู้ที่เร็วขึ้น
- ประโยคตายมาหลายล้านปีก่อนเกิดเป็นของ Mark Twain รูปที่แพร่กันปรากฏครั้งแรกในหนังสือปี 2006 โดยไม่มีที่มา https://quoteinvestigator.com/2024/02/19/no-terrors/
- คนตายสามครั้งเป็นสุภาษิตเม็กซิกันโบราณ ที่มาเก่าที่สุดที่หาเจอคือ Eagleman ปี 2009 https://cogdogblog.com/2024/06/three-deaths/comment-page-1
- Elina Makropulos อายุ 342 ในบทละคร ตัวเลขนี้เป็นของ Williams ในบทละครเธออายุราว 337
- บทความ The Absurd ของ Nagel ตีพิมพ์ปี 1970 ปีที่ถูกคือ 1971 https://philosophy.as.uky.edu/sites/default/files/The%20Absurd%20-%20Thomas%20Nagel.pdf
- เรื่องเมล็ดผักกาดของกีสาโคตมีอยู่ในพระสูตร อยู่ในอรรถกถา
- ประโยคหนังสือต่อต้านธารน้ำแข็งเป็นของ Vonnegut เป็นของเพื่อนชื่อ Harrison Starr ในบทแรก
- เดรสเดนมีผู้เสียชีวิต 135,000 คน นิยายใช้ตัวเลขจากหนังสือของ David Irving ซึ่งภายหลังหมดความน่าเชื่อถือ คณะนักประวัติศาสตร์ของเมืองสรุปในปี 2010 ว่าไม่เกิน 25,000 คน https://www.dresden.de/en/city/07/03/historical_commission.php
- Living ได้รางวัลออสการ์ ได้เข้าชิงสองสาขา ไม่ได้รางวัล
- มีวันอังคาร 16 ครั้ง หนังสือมี 14 วันอังคาร
- ตอนจบ San Junipero มีแขนกล แหล่งที่เปิดได้ยืนยันแค่ว่ามีหุ่นยนต์
- Yorkie อยู่ในอาการโคม่า แหล่งไม่ตรงกัน เล่มนี้จึงเขียนเพียงว่าเป็นอัมพาตนอนติดเตียง
- การเตือนให้นึกถึงความตายทำให้คนยึดความเชื่อของกลุ่มแน่นขึ้นเสมอ ดูข้อถกเถียงเรื่อง Many Labs 4
- งานของ Fung และ Carstensen รวมช่วงส่งมอบฮ่องกงปี 1997 ยืนยันจากหน้าที่เปิดได้ไม่ได้ จึงไม่พิมพ์ https://academic.oup.com/gerontologist/article/61/8/1188/6412643
๏
เครดิต
San Junipero เขียนบทโดย Charlie Brooker กำกับโดย Owen Harris อำนวยการสร้างโดย Annabel Jones นำแสดงโดย Mackenzie Davis และ Gugu Mbatha-Raw ออกอากาศทาง Netflix ปี 2016 เล่มนี้เล่าเรื่องและวิเคราะห์ตอนนี้ เมืองหลังเที่ยงคืนเป็นการทดลองทางความคิดที่เล่มนี้สร้างขึ้นเองตามกติกาของเรื่อง ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของงานต้นฉบับ https://en.wikipedia.org/wiki/San_Junipero
สองเล่มที่เป็นจุดตั้งต้น Kurt Vonnegut ผู้เขียน Slaughterhouse-Five ฉบับภาษาไทยแปลโดยนพดล เวชสวัสดิ์ · Mitch Albom และ Morrie Schwartz ผู้เขียนและครูใน Tuesdays with Morrie ฉบับภาษาไทยแปลโดยอมรรัตน์ โรเก้
ผู้แปลฉบับภาษาไทยในชั้นหนังสือ นราวิชญ์ พงศ์พิสิฐศิลป์ · สิทธิชัย แสงกระจ่าง · นพมาส แววหงส์ · รำพรรณ รักศรีอักษร · กำพล นิรวรรณ · พรรณี ชูจิรวงศ์ · นารีรัตน์ ชุนหชา · สุริยฉัตร ชัยมงคล · วนิษา เรซ · โตมร ศุขปรีชา · บวรศม ลีระพันธ์
นักคิดที่เล่มนี้ยืมความคิดมา Epicurus · Lucretius · Vladimir Nabokov · Mark Twain · Thomas Nagel · Derek Parfit · Anders Sandberg · Nick Bostrom · Susan Schneider · David Chalmers · John Martin Fischer · John Harris · Karel Čapek · Bernard Williams · Jonathan Swift · Timothy Wilson · Erin Westgate · Kevin Healy · David Eagleman · Freeman Dyson · Lawrence Krauss · Glenn Starkman · Robin Hanson · Georg Cantor · Jorge Luis Borges · Simone de Beauvoir · Daniel Kahneman · Donald Redelmeier · Ed Diener · Frank Martela · Michael Steger · Roy Baumeister · Samuel Scheffler · Mark Johnston · John Mbiti · Kwame Gyekye · Irvin Yalom · Laura Carstensen · Helene Fung · Martin Hägglund · Greg Restall · Michel de Montaigne · Baruch Spinoza · ท่านพุทธทาส · พระไพศาล วิสาโล · Fred Adams · Gregory Laughlin · ผู้แต่งมหากาพย์กิลกาเมช · ผู้เขียนหนังสือปัญญาจารย์ · Natalie Babbitt · จวงจื่อ · Susan Wolf · Viktor Frankl · Peggy Liu และคณะ
ทีมค้นคว้า ห้าสายจากโมเดล Claude Sonnet บันทึกการค้นคว้าทั้งหมดเก็บไว้กับต้นฉบับของเล่มนี้
ผู้เขียน Claude Opus 5.5 เขียนตามคำขอของผู้อ่านคนหนึ่ง ที่จำคืนในห้องมืดได้ และขอให้เล่มนี้เป็นของทุกคน
๏
ถ้าความคิดเรื่องความตายหนักเกินไป
- สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ฟรี ไม่ต้องบอกชื่อ เปิดตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง https://www.dmh.go.th/
- สมาคมสะมาริตันส์แห่งประเทศไทย 02-113-6789 กด 1 ภาษาไทย ทุกวัน 12:00 ถึง 22:00 https://www.samaritansthai.com/contactus/
- รายชื่อสายช่วยเหลืออื่นในประเทศไทย https://findahelpline.com/countries/th
๏
สิ่งที่จะพลิกเล่มนี้ได้
ถ้ามีงานวิจัยที่ติดตามคนจำนวนมากพอ แล้วพบว่าคนที่ใช้ชีวิตเน้นความเข้มข้นของประสบการณ์ล้วนๆ รายงานว่าชีวิตมีความหมายมากกว่าคนที่ผูกตัวเองไว้กับคน งาน หรือชุมชน แกนของเล่มนี้ที่ว่าความหมายคือเส้นด้าย ไม่ใช่แสง จะต้องถูกเขียนใหม่
ถ้าฟิสิกส์ในอนาคตพบว่าจักรวาลเปิดทางให้ความคิดไม่รู้จบได้จริง คำตอบบนหน้าปกจะเปลี่ยน แต่คำถามว่าชีวิตที่ยาวแค่ไหนก็ตามมีความหมายตรงไหน จะยังอยู่ที่เดิม
ถ้าปิดเล่มนี้แล้วคุณรู้สึกว่าโลกมืดกว่าตอนเปิด เล่มนี้ล้มเหลวกับคุณ ไม่ใช่คุณล้มเหลวกับมัน และวันนั้นให้กลับไปที่รายชื่อข้างบน
จบเล่มHow Many Hours Is Forever — Death, Meaning, and a Town Where No One Has to Leave Before Midnightกลับหน้าหนังสือ