9 · ฝูงชนที่คิดได้
ทายก่อน โปรตีนตัวหนึ่งของไวรัสในลิง นักวิทยาศาสตร์พยายามหารูปร่างสามมิติของมันมานานกว่าสิบปีแล้วไม่สำเร็จ คนกลุ่มหนึ่งที่เข้ามาในฐานะผู้เล่นเกม ไม่ใช่ในฐานะนักวิทยาศาสตร์ หาเจอในเวลาไม่ถึงสิบวัน พวกเขาเป็นใคร
ความคิดที่ทำให้โลกร้องว่าคิดได้ไง หลายความคิดไม่มีเจ้าของคนเดียว มันเกิดในห้องที่มีคนมากพอจะต่อกันได้ และเมื่อมันเกิดในห้องแบบนั้น คำถามว่าคิดได้ไงยิ่งตอบยาก เพราะไม่มีหัวไหนในห้องที่ถือความคิดทั้งก้อนไว้
ผู้เล่นเกม
คำตอบของคำถามต้นบทคือผู้เล่นเกมคอมพิวเตอร์
Foldit เป็นเกมที่มหาวิทยาลัยวอชิงตันพัฒนาขึ้น ผู้เล่นพับโครงสร้างโปรตีนบนจอเหมือนต่อตัวต่อ เกมให้คะแนนตามหลักฟิสิกส์ว่ารูปร่างที่พับนั้นเป็นไปได้แค่ไหน ในปี 2011 ทีมวิจัยปล่อยโจทย์หนึ่งเข้าไปในเกม คือเอนไซม์ protease ของไวรัส M-PMV ซึ่งก่อโรคคล้ายเอดส์ในลิง รูปร่างของมันเป็นปัญหาค้างมานานกว่าสิบปี
ผู้เล่นหลายทีมสร้างแบบจำลองที่ใช้ได้จริงภายในไม่ถึงสิบวัน แบบจำลองนั้นดีพอให้นักวิทยาศาสตร์ใช้หาโครงสร้างจริงต่อจนสำเร็จ ผลงานตีพิมพ์ในวารสาร Nature Structural & Molecular Biology และชื่อทีมผู้เล่นถูกใส่ไว้ในรายชื่อผู้เขียนด้วย
ไม่มีผู้เล่นคนไหนในนั้นตอบได้ว่าคิดได้ไง เพราะไม่มีใครคิดได้คนเดียว คนหนึ่งขยับส่วนหนึ่ง อีกคนเห็นแล้วขยับต่อ อีกทีมเอารูปที่ได้ไปเริ่มใหม่
แบบ ค.ด.ง. 01
1. ชื่อความคิด: รูปร่างของ protease ไวรัส M-PMV 2. ผู้คิด: ทีม Foldit Contenders Group และ Foldit Void Crushers Group 3. วันเวลาที่คิดได้: ภายในสิบวัน 4. ขั้นตอนการคิด: เล่นเกม 5. พยาน: ผู้เล่นคนอื่น (ใช้ชื่อเล่นในเกม) 6. ผลการพิจารณา: ไม่ผ่าน: ช่องที่ 2 มีผู้คิดมากกว่าหนึ่งคน แบบฟอร์มมีบรรทัดเดียว
สี่สิบคนกับปัญหาเดียว
ในเดือนมกราคม 2009 นักคณิตศาสตร์ชาวอังกฤษ Timothy Gowers เขียนลงบล็อกของตัวเองว่าอยากลองทำคณิตศาสตร์แบบเปิด เขาเลือกปัญหาหนึ่งที่ยากพอ แล้วชวนใครก็ได้มาเขียนความเห็นสั้น ๆ ทีละขั้น ความคิดเล็ก ๆ ความคิดที่อาจผิด หรือแม้แต่คำถามโง่ ๆ ก็ได้ เขาเรียกโครงการนี้ว่า Polymath
วันที่ 10 มีนาคม 2009 หลังจากเริ่มได้ราวหกสัปดาห์ Gowers ประกาศว่าปัญหานั้นน่าจะแก้ได้แล้ว คนที่ร่วมเขียนมีมากกว่าสี่สิบคน มีทั้งผู้ได้รางวัลสูงสุดของวงการ และคนที่ไม่ได้เป็นนักคณิตศาสตร์อาชีพ บทความที่ตามมาตีพิมพ์ในนามแฝงของกลุ่ม
กติกาที่ Gowers ตั้งไว้ตอนเริ่มนั้นตรงกับสิ่งที่บทก่อน ๆ ของเล่มนี้พบ ความเห็นต้องสั้น ปล่อยความคิดที่ยังไม่แน่ใจออกมาได้ ไม่ต้องรอจนขัดเกลาเสร็จ มันคือห้องที่ราคาของความคิดที่อาจผิดต่ำมาก และมีคนฟังที่ต่อได้ทันที
ตาที่ 37
เดือนมีนาคม 2016 ที่กรุงโซล โปรแกรม AlphaGo ของบริษัท DeepMind แข่งหมากล้อมห้ากระดานกับ Lee Sedol นักหมากล้อมระดับโลกชาวเกาหลีใต้
ในกระดานที่สอง ตาที่ 37 AlphaGo วางหมากลงบนตำแหน่งที่นักวิจารณ์หลายคนคิดว่าเป็นความผิดพลาด ตามการประเมินของโปรแกรมเอง โอกาสที่มนุษย์จะเลือกวางตรงนั้นอยู่ที่ราวหนึ่งในหมื่น หลายสิบตาต่อมา หมากตัวนั้นกลายเป็นส่วนสำคัญของการชนะ
ในกระดานที่สี่ Lee Sedol ตอบกลับ ตาที่ 78 เขาวางหมากที่ Demis Hassabis ผู้ร่วมก่อตั้ง DeepMind เขียนบอกทีหลังว่าโปรแกรมประเมินไว้ว่ามนุษย์จะเล่นน้อยกว่าหนึ่งในหมื่นเช่นกัน หลังจากตานั้น AlphaGo เดินพลาดติดกันหลายตา และ Lee ชนะกระดานนั้น เป็นกระดานเดียวที่มนุษย์ชนะในการแข่งครั้งนั้น
ภายในสัปดาห์เดียว ผู้ชมทั่วโลกร้องว่าคิดได้ไงสองครั้ง ครั้งหนึ่งให้เครื่อง ครั้งหนึ่งให้คน ทั้งสองครั้งวัดสิ่งเดียวกัน คือระยะห่างระหว่างหมากที่วางลงกับหมากที่ผู้ชมคาด และทั้งสองครั้ง คนวางหมากไม่ได้อธิบายเป็นขั้นตอนว่ามาถึงตรงนั้นอย่างไร เครื่องอธิบายไม่ได้เพราะมันไม่ได้ถูกสร้างมาให้อธิบาย คนอธิบายไม่ได้ด้วยเหตุผลเดียวกับที่ปรากฏตลอดเล่มนี้
ถ้ำในเชียงราย
ส่วนนี้ไม่มีกรม ไม่มีแบบฟอร์ม
วันที่ 23 มิถุนายน 2018 เด็กชายสิบสองคนจากทีมฟุตบอลเยาวชนทีมหนึ่งกับผู้ช่วยโค้ช เข้าไปในถ้ำหลวง ขุนน้ำนางนอน ในจังหวัดเชียงราย แล้วฝนก็ตก น้ำท่วมทางออก พวกเขาติดอยู่ลึกเข้าไปในถ้ำหลายกิโลเมตร นักดำน้ำชาวอังกฤษสองคนพบพวกเขายังมีชีวิตในวันที่ 2 กรกฎาคม
การพบไม่ใช่การพาออก ทางออกต้องดำน้ำผ่านช่องแคบที่มืดสนิทหลายช่วง ยาวหลายชั่วโมง เด็กหลายคนว่ายน้ำไม่แข็ง และไม่มีใครเคยดำน้ำในถ้ำ คนที่ตื่นตระหนกใต้น้ำในช่องแคบแบบนั้นอาจตายได้ และทำให้นักดำน้ำที่พาไปตายด้วย วันที่ 6 กรกฎาคม จ่าเอก สมาน กุนัน อดีตหน่วยซีลของกองทัพเรือไทย เสียชีวิตระหว่างนำถังอากาศเข้าไปวางในถ้ำ
ทางออกที่ถูกเลือก มาจากความรู้สองชิ้นที่ปกติไม่อยู่ในห้องเดียวกัน Richard Harris วิสัญญีแพทย์ชาวออสเตรเลียซึ่งเป็นนักดำน้ำในถ้ำด้วย กับ Craig Challen นักดำน้ำในถ้ำอีกคน เสนอให้วางยาเด็กแต่ละคนด้วย ketamine จนไม่รู้สึกตัว ใส่หน้ากากเต็มหน้า แล้วให้นักดำน้ำพาออกมาทีละคน แพทย์ที่ทำงานในห้องผ่าตัดไม่เคยคิดเรื่องดำน้ำในถ้ำ นักดำน้ำในถ้ำไม่เคยคิดเรื่องยาสลบ Harris ถือของทั้งสองชิ้นไว้ในหัวเดียว
แต่แผนนั้นก็ไม่ได้เป็นของเขาคนเดียว มันต้องการนักดำน้ำจากหลายประเทศ ทหารเรือไทย เจ้าหน้าที่ อาสาสมัครที่สูบน้ำออกจากถ้ำ ชาวบ้านที่ยอมให้น้ำท่วมนาของตัวเอง และการตัดสินใจของผู้รับผิดชอบที่ต้องยอมรับความเสี่ยงของแผนที่ไม่เคยมีใครทำมาก่อน ระหว่างวันที่ 8 ถึง 10 กรกฎาคม 2018 ทั้งสิบสามคนออกมาจากถ้ำได้
คนทั้งโลกที่ดูข่าวในสัปดาห์นั้นถามคำถามเดียวกัน ว่าคิดได้ไง และคำตอบที่จริงที่สุดคือไม่มีหัวไหนคิดได้คนเดียว
ห้องที่มีคนมากพอ
นักดนตรีชาวอังกฤษ Brian Eno ใช้คำว่า scenius สำหรับปรากฏการณ์แบบนี้ คือความเป็นอัจฉริยะที่อยู่ในฉากหรือกลุ่มคน ไม่ใช่ในตัวคนคนเดียว ศิลปิน นักวิทยาศาสตร์ และนักประดิษฐ์ที่ประวัติศาสตร์จำชื่อได้ จำนวนมากทำงานอยู่ในกลุ่มของคนที่ทำเรื่องคล้ายกัน คุยกัน แข่งกัน ยืมของกัน ประวัติศาสตร์จำชื่อคนเดียวเพราะเรื่องเล่าที่มีตัวเอกคนเดียวเล่าง่ายกว่า
นี่ไม่ได้ขัดกับผลของการระดมสมองที่ทำให้กลุ่มคิดได้น้อยกว่าต่างคนต่างคิด Foldit, Polymath และถ้ำหลวงไม่ได้ให้คนนั่งรอคิวพูดในห้องเดียวกัน ทุกคนทำงานของตัวเองพร้อมกัน แล้วต่อจากสิ่งที่คนอื่นทิ้งไว้ให้เห็น มันคือการรวมกันของคนที่ต่างคนต่างคิด กับห้องที่ทุกคนได้ยินกันทันที
บทถัดไป · 11 / 1410 Why It Went Quietผอ.เป้า: ป้าทะเบียน ถ้าอย่างนั้นแบบฟอร์มควรมีช่องผู้คิดหลายบรรทัด
ป้าทะเบียน: ค่ะ ต้องออกแบบฟอร์มใหม่ ค.ด.ง. 02 สำหรับความคิดหมู่
ผอ.เป้า: ใครจะออกแบบ
ป้าทะเบียน: ป้าจะเปิดให้ทุกคนในกรมช่วยกันเขียนคนละบรรทัดค่ะ
(สามวันต่อมา แบบฟอร์ม ค.ด.ง. 02 เสร็จ ไม่มีใครตอบได้ว่าใครคิดช่องไหน)