13 · มือเดียวกัน คนละสัญญา
ทายก่อน สองฉากนี้ใช้กลไกชุดเดียวกันกี่ข้อ ฉากแรก นักมายากลบนเวทีบอกให้คุณดูมือขวา ยื่นหมวกให้ตรวจ แล้วเร่งจังหวะจนคุณตามไม่ทัน ฉากที่สอง เสียงในโทรศัพท์บอกว่าเป็นเจ้าหน้าที่ รู้ชื่อและเลขบัญชีของคุณ บอกว่าเรื่องนี้ด่วน ห้ามวางสาย และห้ามบอกใคร
นักมายากลกับมิจฉาชีพใช้มือคู่เดียวกัน สิ่งเดียวที่ต่างคือคนหนึ่งบอกคุณก่อนว่ากำลังจะหลอก และคืนทุกอย่างให้คุณตอนจบ ทั้งสองฉากใช้กลไกเกือบทุกข้อที่เล่มนี้เล่ามา ส่งไฟฉายความสนใจไปที่จุดเดียว ยื่นของให้ตรวจเพื่อสร้างความมั่นใจ บีบให้เหลือทางเดียว และเก็บสิ่งที่สำคัญไว้นอกกรอบ ฉากแรกจบด้วยเสียงปรบมือ ฉากที่สองจบด้วยบัญชีที่ว่างเปล่า
อาชีพที่ซื่อสัตย์
มีประโยคหนึ่งที่วงการมายากลอ้างถึงกันมานาน ยกให้เป็นของ Karl Germain นักมายากลชาวอเมริกันต้นศตวรรษที่ 20 ฉบับที่เล่มนี้ตามไปพบ เป็นการยกมาอ้างในบทความปี 2013 ของนักมายากล Jamy Ian Swiss ว่า "Conjuring is the only absolutely honest profession – the conjuror promises to deceive, and does." มายากลเป็นอาชีพเดียวที่ซื่อสัตย์อย่างแท้จริง นักมายากลสัญญาว่าจะหลอก แล้วก็หลอก ต้นฉบับของประโยคนี้ยังไม่มีใครหาเจอ
ไม่ว่าใครพูด ประโยคนี้ชี้ไปที่สิ่งที่แยกสองฉากข้างบนออกจากกันได้จริง นั่นคือ สัญญา คนดูมายากลรู้ว่ากำลังจะถูกหลอก เลือกเองว่าจะมาดู จ่ายเงินเพื่อให้ถูกหลอก และเดินออกจากโรงละครพร้อมทุกอย่างที่นำเข้ามา นาฬิกาที่นักล้วงบนเวทีหยิบไปจากข้อมือคนดู ถูกยื่นคืนเจ้าของบนเวทีนั้นเอง ท่ามกลางเสียงหัวเราะของคนทั้งห้อง การหลอกแบบนั้นไม่ได้เอาอะไรไปจากใคร มันให้ความประหลาดใจกลับมาแทน
ตัวเลขฝั่งที่ไม่มีสัญญา
ฝั่งที่ไม่มีสัญญามีตัวเลขที่นับไว้ ศูนย์ปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสารสนเทศ สำนักงานตำรวจแห่งชาติรายงานว่า ตั้งแต่ปี 2022 ถึงวันที่ 24 พฤศจิกายน 2025 มีการแจ้งความเรื่องถูกหลอกลวงทางออนไลน์ในประเทศไทยมากกว่า 1.09 ล้านเรื่อง ความเสียหายรวมมากกว่าหนึ่งแสนล้านบาท เฉลี่ยราว 77 ล้านบาทต่อวัน ตัวเลขนี้นับเฉพาะคนที่ไปแจ้ง
เมื่อวางกลไกของแก๊งหลอกลวงทางโทรศัพท์ลงข้างกลไกบนเวที มันเรียงตรงกันทีละข้อ
- เร่งจังหวะ บนเวที ความเร็วคือการไม่ให้คุณมีจังหวะพัก ในโทรศัพท์ คำว่า "ต้องทำภายในสิบนาที" ทำหน้าที่เดียวกัน คนที่ไม่มีเวลาหยุด ไม่มีโอกาสได้ดูซ้ำ และกลทุกกลแพ้การดูซ้ำ อย่างที่บุหรี่บนตักแพ้คนดูรอบที่สองทั้งยี่สิบคน
- ชุดเครื่องแบบ ตราหน่วยงานบนหน้าจอ เสียงวิทยุสื่อสารเบา ๆ ข้างหลัง ชื่อและเลขบัญชีที่ถูกต้องของคุณ ทั้งหมดคือ convincer ของจริงที่ส่งให้คุณตรวจ เพื่อให้ความมั่นใจของคุณทำงานให้เขา ข้อมูลส่วนตัวที่รั่วไหลไปก่อนหน้า ทำงานเหมือนคำทำนายของ Forer ที่ถูกเติมด้วยรายละเอียดจริง
- ทางเดียว "โอนเข้าบัญชีปลอดภัยเพื่อตรวจสอบ" คือการบีบทางแบบกลช้าง ทุกทางที่คุณคิดว่าเลือกได้ในสาย ถูกปูให้ไปจบที่การโอน
- ห้ามบอกใคร คือหลักข้อที่สี่ของ Teller ในรูปที่โหดที่สุด เก็บการหลอกไว้นอกกรอบ และคนที่ต้องอยู่นอกกรอบ คือคนในครอบครัวที่จะถามคำถามแรกว่า "แน่ใจเหรอ"
ไม่มีข้อไหนต้องการเทคโนโลยีใหม่ มันคือมายากลที่ตัดสัญญาออก
เมื่อเครื่องรู้ว่ากำลังถูกวัด
มือคู่เดียวกันทำงานในซอฟต์แวร์ได้ด้วย วันที่ 18 กันยายน 2015 สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมของสหรัฐอเมริกาแจ้งว่ารถยนต์ดีเซลของ Volkswagen ราว 480,000 คันในสหรัฐฯ มีซอฟต์แวร์ที่ตรวจจับได้ว่ารถกำลังอยู่ในการทดสอบมลพิษ และเปิดระบบควบคุมมลพิษเต็มที่เฉพาะตอนนั้น บนถนนจริง ระบบทำงานอีกแบบ
ห้องแล็บในเซนต์หลุยส์พลาด เพราะเชื่อว่าสิ่งที่ถูกวัดไม่รู้ตัวว่ากำลังถูกวัด กรณี Volkswagen คือการเขียนความรู้ตัวนั้นลงไปเป็นโปรแกรม ระบบทดสอบมลพิษทั้งระบบถูกออกแบบมาสำหรับเครื่องยนต์ที่ไม่โกงข้อสอบ แบบเดียวกับที่เครื่องมือของนักวิทยาศาสตร์ถูกออกแบบมาสำหรับธรรมชาติ
ทางที่ปูไว้บนหน้าจอ
ในปี 2010 นักออกแบบหน้าจอชาวอังกฤษ Harry Brignull เปิดเว็บไซต์รวบรวมหน้าจอที่ออกแบบมาให้คนทำสิ่งที่ตัวเองไม่ได้ตั้งใจ และตั้งชื่อมันว่า dark patterns ภายหลังเขาเปลี่ยนชื่อเป็น deceptive patterns ช่องที่ติ๊กไว้ให้แล้ว ปุ่มยกเลิกที่ซ่อนอยู่หลังห้าหน้าจอ ราคาที่โผล่เพิ่มตอนขั้นสุดท้าย คือกลบีบทางและกลเก็บของไว้นอกกรอบ ที่ทำในหน้าเว็บแทนบนโต๊ะไพ่
วันที่ 21 มิถุนายน 2023 คณะกรรมการการค้าของรัฐบาลกลางสหรัฐฯ ฟ้อง Amazon เรื่องการพาลูกค้าเข้าเป็นสมาชิก Prime โดยไม่ได้รับความยินยอมที่ชัดเจน และเรื่องขั้นตอนยกเลิกสมาชิกที่บริษัทตั้งชื่อเรียกภายในว่า "Iliad" ชื่อของมหากาพย์ว่าด้วยสงครามเมืองทรอยที่ยืดเยื้อสิบปี วันที่ 25 กันยายน 2025 สามวันหลังการพิจารณาคดีเริ่ม Amazon ตกลงยอมความด้วยเงิน 2,500 ล้านดอลลาร์ แบ่งเป็นค่าปรับทางแพ่ง 1,000 ล้าน และเงินคืนลูกค้าราว 35 ล้านคนอีก 1,500 ล้าน
คนที่อยู่ในตู้
กลตู้หมากรุกก็มีฉบับที่ไม่บอกผู้ชม ในปี 2024 สำนักข่าว The Information รายงานว่าระบบร้านค้าไม่ต้องต่อคิวจ่ายเงินของ Amazon ที่ชื่อ Just Walk Out ใช้พนักงานในอินเดียกว่าพันคนช่วยตรวจวิดีโอการซื้อของ และในปี 2022 การซื้อราว 700 ครั้งในทุก 1,000 ครั้งต้องให้คนตรวจ Amazon ปฏิเสธ บอกว่าทีมนั้นช่วยฝึกโมเดล และตรวจเพียงส่วนน้อยของการซื้อ และผู้บริหารคนหนึ่งบอกว่าความคิดที่ว่ามีคนนั่งดูลูกค้าสด ๆ นั้นไม่จริงเลย เล่มนี้พิมพ์ทั้งสองฝั่ง และยังไม่มีใครนอกบริษัทได้เปิดตู้ดู
สิ่งที่ทำให้เรื่องแบบนี้เป็นคำถามทางจริยธรรม ไม่ใช่ว่ามีคนอยู่ในตู้ ห้องทดลอง Wizard of Oz ของ Kelley ก็มีคนอยู่ในตู้ คำถามคือมีใครบอกผู้ชมหรือเปล่าเมื่อการแสดงจบ
คืนของให้ตัวเอง
นักมายากลที่เปิดโปงร่างทรงและผู้อ้างพลังจิตมาตลอดศตวรรษที่ 20 ไม่ได้ใช้ความฉลาดที่เหนือกว่าคนอื่น พวกเขาใช้วิธีเดียวกับ Randi ในคืนของ Geller และวิธีเดียวกับ Pfungst กับม้าฮันส์ คือดึงอุปกรณ์กลับมาไว้ในมือตัวเอง วิธีนั้นใช้ได้กับคุณด้วย และไม่ต้องรู้ว่ากลทำอย่างไร
- ทำลายจังหวะ วางสาย ปิดหน้าจอ บอกว่าจะติดต่อกลับ ทุกกลที่ต้องเร่ง แพ้เวลาห้านาที
- ใช้อุปกรณ์ของคุณเอง โทรกลับหาหน่วยงานด้วยเบอร์ที่คุณหาเอง จากเว็บไซต์หรือหลังบัตรของคุณ ไม่ใช่เบอร์ที่เขาให้ นี่คือการเตรียมช้อนเองแบบทีมงานรายการของ Carson
- พาคนเข้ามาในกรอบ เล่าให้ใครสักคนฟังก่อนโอนเงินทุกครั้ง คำขอให้เก็บเป็นความลับ คือสัญญาณที่ชัดที่สุดว่าคุณควรเล่า
- ถามว่าใครได้อะไรถ้าคุณเชื่อตอนนี้ ไม่ใช่ถามว่าเรื่องนี้ฟังน่าเชื่อไหม กลที่ดีฟังน่าเชื่อเสมอ
ถ้าพลาดไปแล้ว ในประเทศไทยมีสายด่วน 1441 ของศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ เปิดตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง สำหรับแจ้งระงับบัญชีคนร้าย เวลาที่ผ่านไปหลังโอนแต่ละนาทีมีความหมาย การโทรเร็วจึงสำคัญกว่าการรู้สึกอาย คนที่ถูกหลอกไม่ได้โง่ เขาเจอมือที่ฝึกมาเพื่อหลอกคนที่กำลังตั้งใจดูอยู่ ซึ่งเล่มนี้ใช้เวลาสิบสองบทแสดงให้เห็นแล้วว่ามันทำได้กับทุกคน รวมถึงรังสีแพทย์ นักวิทยาศาสตร์ และคนเขียนเชอร์ล็อก โฮมส์
ความต่างระหว่างนักมายากลกับมิจฉาชีพไม่ได้อยู่ในมือ มันอยู่ในสิ่งที่เกิดขึ้นหลังม่านปิด คนหนึ่งเฉลยหรืออย่างน้อยก็คืนนาฬิกา อีกคนหายไปพร้อมมัน
บทถัดไป · 15 / 1614 Wonder After The Reveal